Sağa dönüş çarpanının doğru giden ve sağa dönen akımları içeren şeritler için araştırılması: İstanbul örneği

Ulaşım, geçmişten günümüze her zaman aynı önemi taşımıştır. Ulaşım sorunu ise teknoloji alanında yaşanan gelişmeler sayesinde gerek bireysel taşıtlar gerekse gelişen toplu taşıma araçları yardımıyla çözüme varmıştır. Ulaşım sorunu çözüme ulaştırılmaya çalışılırken; nüfus artışı, taşıt fazlalığı ve çeşitliliği, daha büyük bir sorunu, trafik sorununu ortaya çıkartmıştır. Şehir içi trafiklerinde çözümlenmesi gereken en önemli noktalar kavşak alanlarıdır. Trafik hacminin belirli bir değeri aştığı kavşakların işletilmesinde ülkemizde genellikle ışık denetiminden yararlanılmaktadır. Bu kavşaklarda ışık alanı düzenlerinin ya da ışık sürelerinin yanlış tasarlanması, kavşak kapasitesini düşürmekte ve önemli gecikmelere yol açmaktadır. Doygun akım değeri, trafik ışığı hesabının ve kavşak kapasite değerlendirmesinin temel büyüklüklerinden birisidir. Doygun akım değeri çeşitli trafik ışığı kapasitesi el kitaplarında, bu büyüklüğü etkileyen değişkenler yardımı ile hesaplandığı gibi doğrudan saha ölçümleri yardımı ile de bulunabilmektedir. Yapılan bu yüksek lisans tez çalışmasında doygun akım değerini etkileyen bir etmen olan sağa dönüş çarpanının, aynı şeritte doğru giden akımların olması durumu için hesaplanması amaçlanmıştır. Bu çalışmanın ana hedefi İstanbul için doğru giden ve sağa dönen akımların kullandığı aynı şeritte doygun akım değeri hesaplamak ve sağa dönen taşıtların doğru giden taşıtları nasıl etkilediğini araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda, saha gözlemlerinin yapılabilmesi için, İstanbul'da dört adet ışıklı kavşak seçilmiştir. Kavşaklarda eğim, ağır taşıt yüzdesi, otobüs durağı ve parklanma etmenlerinin olmamasına dikkat edilerek seçim yapılmıştır. Ölçümler yapılırken, taşıtlar arasındaki zaman cinsinden aralıklar ölçülmüş, ölçüm yapılan taşıtlardan sağa dönen ve doğru gidenler belirlenmiştir. Bu şekilde sağa giden taşıtların doğru gidenleri ne kadar etkilediği de bulunmuştur. Her kavşakta yalnızca tek şeritte ölçüm yapılmıştır. Sağa dönen ve doğru giden akımların aynı şeritte yer alması durumunda zaman cinsinden doygun aralığı etkileyen çeşitli değişkenlerin olduğu ortaya koyulmuş ve bu değişkenlerin belirlenip sağa dönüş çarpanının hesaplanabilmesi için bu değişkenler incelenmiştir. İncelenen değişkenler arasında sağa dönüş çarpanı ile ilişkili olan değişkenin dönüş iç yarıçapı olduğu belirlenmiştir. Bu doğrultuda bulunan denklem ile sağa dönüş oranı ve dönüş iç yarıçapı verileri ile sağa dönüş çarpanı elde edilmiştir. Buna göre dönüş yarıçapının azalması ve sağa dönüş oranının artmasının sağa dönüş çarpanının azalmasına neden olduğu sonucu ortaya koyulmuştur.