Sağlık alanında kamu özel ortaklıkları: Türkiye üzerine bir inceleme

Liberal anlayış ile birlikte yabancı sermaye yatırımlarının rolü özellikle 1980'li yıllardan itibaren ülkelerin kalkınma politikaları içinde gittikçe daha fazla önem kazanmaya başlamıştır. Bilhassa gelişmekte olan ve/veya gelişmemiş ülkelerin sermaye kıtlığı göz önünde bulundurulacak olursa, liberal anlayış ile sermaye kıtlığı çeken ülkelerin sorunlarının ortadan kalkacağı ve diğer makroekonomik göstergeler üzerinde bunun olumlu etki oluşturacağı izlenimi oluşmuştur. Devletlerin kamu hizmetlerinin finansmanında alternatif yöntemler arayışı ile özel sermaye ile arasında yaptığı sözleşme sonucunda ortaya çıkan kamu özel ortaklıkları, devletlerin kısa vadede hizmet sunumunu gerçekleştirmesini sağlamaktadır. Sağlık sektöründe, kamu özel ortaklıkları hizmet sunumu itibariyle verimsiz kalmaktadır. Sağlık bir vatandaşlık hakkı ve temel insan haklarından biri olması dolayısıyla tam kamusal mal niteliğindedir. Piyasa içerisinde metaya dönüştürülmesi hizmete erişimde eşitsizliğe neden olacaktır. Bu çalışmanın amacı, KÖO modelini açıklamak ve KÖO modeli ile sağlık hizmeti üretiminin avantaj ve dezavantajlarını ortaya koymaya çalışmaktır. Çalışmada örnek olay araştırması için 2019 yılı itibariyle faaliyetini devam etmekte olan Türkiye'deki on şehir hastanesine ilişkin ulaşılabilen veriler kullanılmıştır. Bu veriler ile sağlık sektöründe KÖO modellerinin verimliliği kamu maliyesi açısından incelenmektedir. Çalışma, kamu hizmeti kavramının ve sunumunun tarihteki evriminden başlamaktadır ve sağlık hizmetlerinin sunumu özeline indirgenmektedir. Zaman içerisinde kamu hizmetlerinin sunumunun bir kısmının özel sektöre devredilmesiyle sağlıkta özelleştirme kavramı ortaya çıkmıştır. Sağlık hizmetinin sunumunda günümüzdeki alternatif yöntemlerden birisi ise KÖO modelidir. Çalışmada önce, dünyadaki sağlık sektöründe gerçekleşen kamu özel ortaklıkları incelenmektedir. Bu doğrultuda da sağlık hizmetleri kalitesi açısından seçilen ülkeler: Fransa, Birleşik Krallık, Avusturalya, Filipinler, Hindistan, Norveç ve Singapur'dur. Çalışma içerisinde seçilen ülkelerin sağlık sistemleri ve sağlık sistemi içerisinde var olan kamu özel ortaklık projeleri incelenmiştir. Seçilen dünya ülkelerinin sağlık sistemleri ve sağlık sistemleri içerisinde var olan kamu özel ortaklıkları, Türkiye'de var olan projelerle karşılaştırılmıştır. Çalışmanın son aşamasında Türkiye'de 2019 yılı sonu itibariyle faaliyette olan şehir hastaneleri hakkındaki mevcut araştırmalar ve Sayıştay raporlarına yer ele alındıktan sonra, tarafımızca resmi kaynaklardan elde edilen şehir hastanelerine ilişkin bazı maliyet unsurları derlenmiştir. Elde edilen bu verilerden maliyet araştırılması yapılmıştır. Çalışma incelemesinde hastanelerin toplam fiziki maliyetleri hesaplanmıştır. Bu maliyet içerinde yapılacak olan hastanenin arazi bedelleri ve kapatılan hastanelerin arazi bedelleri dâhil edilmiştir. Ayrıca şehir hastanelerinin ulaşım maliyetleri de hesaplanmıştır. Yapılan araştırma sonucunda modelin kazanımları ve maliyetleri karşılaştırılmıştır. Elde edilen bulgulardan yararlanılarak, Türkiye'de sağlık sektörü içerisinde kamu özel ortaklıklarının etkin ve verimli olup olmadığı tartışılmıştır. Bu alandaki kamu yararının ençoklaştırılabilmesi için için öneriler geliştirmektedir.