Sağlık çalışanlarının COVID-19'dan korunma davranışlarının algılanan sosyal destek ve tükenmişlik düzeyi ile değerlendirilmesi: Korunma motivasyonu teorisi çerçevesinde bir uygulama

COVID-19 pandemisi, yüksek prevalansı ve mortalite hızı ile tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'deki sağlık çalışanlarının hem fiziksel hem de mental kapasitelerini zorlayıcı bir süreçten geçmelerine neden olmuştur. Bu durum çoğu sağlık çalışanının pandemi ile bireysel başa çıkma ve korunma yeteneklerini etkilemiştir. Bu nedenle, sağlık çalışanlarının pandemiden korunma davranışlarını gerçekleştirmedeki bilişsel süreçlerinin belirlenmesi önemli hale gelmiştir. Bu çalışmanın amacı sağlık çalışanlarının pandemiden korunma davranışlarını Rogers'ın (1975) geliştirdiği Korunma Motivasyonu Teorisi (KMT) çerçevesinde algılanan sosyal destek ve tükenmişlik ile değerlendirmektir. Bunun için bu çalışmada öncelikle, KMT teorisi esas alınarak Khazaee-Pool ve diğerleri (2020) tarafından geliştirilen "COVID-19'dan Korunma Davranışlarını Etkileyen Faktörler" (AFPB-CO) Ölçeğinin Türkiye'deki sağlık çalışanlarına uyarlanması, geçerlik ve güvenirlik çalışması gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, Ankara'daki bir eğitim ve araştırma hastanesinde görev yapan ve amaçlı örnekleme yöntemi ile seçilen 360 sağlık çalışanı ile gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışması için öncelikle ölçeğin dil ve kapsam geçerliği incelenmiş, ardından ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılmıştır. COVID-19'dan Korunma Davranışlarını Etkileyen Faktörler Ölçeğinin Türkçe versiyonunun (AFPB-CO-TR) Türkiye'deki sağlık çalışanları için uygun, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu ortaya koyulmuştur. Araştırmada kullanılan ölçeklerden Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği (ÇBASDÖ) ve Maslach Tükenmişlik Ölçeğine (MTÖ) ilişkin geçerlik ve güvenirlik analizleri de gerçekleştirilmiştir. Ardından sağlık çalışanlarının sosyodemografik ve COVID-19 pandemisine ilişkin özelliklerine ve ölçeklere ilişkin tanımlayıcı istatistikler sunulmuş, araştırma modelinin tahmin sonuçlarına yer verilmiştir. Araştırmanın sonucunda, Türkiye'deki sağlık çalışanlarının COVID-19'dan korunma motivasyonunu elde ederken büyük ölçüde tehdit değerlendirmesinden yararlandığı, ancak tehdit değerlendirmesinin algılanan cevap etkinliği ve öz-yeterlik aracılığıyla korunma motivasyonunu artırdığı görülmüştür. Algılanan sosyal destek ve tükenmişliğin ise belirli grupların öz-yeterliği ve korunma motivasyonu üzerinde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak sağlık çalışanlarının cinsiyet, yaş, meslek, eğitim düzeyi ve COVID-19 servisinde çalışma durumu gibi özelliklerine göre farklı stratejiler ve eğitim programları geliştirilmesi gerektiğine ilişkin öneriler sunulmuştur.