Sağlık okuryazarlığı düzeyinin kanser taramalarına yönelik tutum üzerine etkisi

SAĞLIK OKURYAZARLIĞI DÜZEYİNİN KANSER TARAMALARINA YÖNELİK TUTUM ÜZERİNE ETKİSİ Tozlu, Merve Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi / Hemşirelik Ana Bilim Dalı, Halk Sağlığı Hemşireliği Bilim Dalı Tez Danışmanı: Doç. Dr. Fatih OKAN Ekim, 2024, xiv-103 Sayfa Amaç: Bu çalışmanı amacı 30-70 yaş arası bireylerin sağlık okuryazarlığı düzeyi ile kanser taramalarına yönelik tutumunu etkileyen değişkenlerin belirlenmesi ve sağlık okuryazarlığı düzeyinin kanser taramalarına yönelik tutum üzerine etkisini belirlemektir. Gereç ve Yöntem: Tanımlayıcı-Kesitsel tipteki çalışma amaçlı örnekleme yöntemi kullanılarak 800 kişi ile gerçekleştirildi. Çalışmada veriler "Kişisel Özellikler Bilgi Formu", "Türkiye Sağlık Okuryazarlık Ölçeği (TSOY-32) Formu" ve "Kanser Taramalarına Yönelik Tutum Ölçeği Formu (KTYTÖ)" kullanılarak öz bildirim yöntemiyle ile elde edildi. Bağımsız Örneklem T Testi, Tek Yönlü Varyans Analizi, Pearson Korelasyon Analizi ve Regresyon Analizi kullanılarak veriler analiz edildi. Bulgular: Çalışmaya katılan bireylerin yalnızca %13,3'ünün mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyinde olduğu bulundu. Sağlık okuryazarlığı ölçeği toplam puanının 30-40 yaş arası bireylerde diğer yaş guruplarına göre, bekarlarda evlilere göre, il merkezinde yaşayanların ilçe veya köy/kasabada yaşayanlara göre, lisansüstü ve lisans mezunu olanların ilköğretim ve lise mezunu olanlara göre, sağlık güvencesi olanların sağlık güvencesi olmayanlara göre anlamlı şekilde yüksek olduğu saptandı (p<0.001). Çalışmaya katılan bireylerin kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği toplam puanı ortalaması 93,10±14,45 olarak bulundu. Çalışmaya katılan bireylerin kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği toplam puan ortalaması 30-40 yaş arası bireylerde diğer yaş guruplarına göre, bekarlarda evlilere göre, il merkezinde yaşayanların ilçe veya köy/kasabada yaşayanlara göre, lisansüstü ve lisans mezunu olanların ilköğretim ve lise mezunu olanlara göre, sağlık güvencesi olanların sağlık güvencesi olmayanlara göre, kendisinde kanser tanısı olanların, kanser tanısı olmayanlara göre, kanser taraması yaptıranların kanser taraması yaptırmayanlara göre, kendini kanser açısından risk altında görenlerin kendini kanser açısından risk altında görmeyenlere göre anlamlı şekilde yüksek olduğu tespit edildi (p<0.001). Sağlık okuryazarlığı düzeyindeki bir birimlik artışın kanser taramalarına yönelik tutumun 0,730 birim artmasına neden olduğu saptandı. Sonuç: Sağlık okuryazarlığı ölçeği toplam puanı ve kanser taramalarına yönelik tutum ölçeği toplam puanının bireylerin klinik ve demografik özelliklerine göre değiştiği bulundu. Ayrıca sağlık okuryazarlığı düzeyindeki artışın kanser taramalarına yönelik tutumu olumlu yönde artırdığı bulundu. Sağlığı koruma ve geliştirme uygulamalarında anahtar rol oynayan halk sağlığı hemşireleri sağlık okuryazarlığı düzeyini artıracak eğitim programları düzenleyerek, toplumun kanser taramalarına yönelik tutumunun olumlu yönde arttırılmasına katkıda bulunabilir. Anahtar Kelimeler: Sağlık Okuryazarlığı, Kanser, Kanser Taramaları, Kanser Taramalarına Yönelik Tutum, Hemşirelik