Sağlıkta şiddet: Çalışanlar, hastalar ve yöneticiler üzerine bir durum çalışması

Bu tez çalışması, sağlıkta şiddet olgusunu; hekimler, hasta/hasta yakınları ve yöneticiler perspektifinden değerlendirmekte, böylece şiddetin arka planındaki nedenleri ve meydana gelmesinde etkili olan faktörleri derinlemesine inceleyerek, şiddete karşı kapsamlı çözüm önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında sağlıkta şiddetin nedenleri, hekim-hasta/hasta yakını arası çatışmalar baz alınarak hekimlerin mesleki tecrübeleri, hasta ve hasta yakınlarının hizmet alım sürecinde karşılaştıkları zorluklara ilişkin algı ve tutumları açısından, yöneticiler açısından ise, görev aldıkları yönetim kademesi bağlamında değerlendirilmektedir. Ayrıca, Türkiye'de sağlıkta şiddeti önlemeye yönelik yürürlükte olan mevcut politika ve uygulamaların etkililiğini yöneticiler bakış açısıyla değerlendirilerek, politikaların yapısal yeterlilikleri ve uygulama düzeyindeki sorunları analiz edilmektedir. Bu çalışmada "örnek olay deseni" benimsenmiş, bu desen çerçevesinde veri çeşitlemesi yöntemine dayalı olarak literatür incelemesi, gözlem ve görüşme gibi veri toplama yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmanın evrenini Amasya ilindeki bir Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Servis ve Poliklinik Birimleri oluştururken, örneklem ise amaçlı örnekleme yöntemiyle; acil servis ve polikliniklerde sorun yaşayan ve Hasta Hakları Birimi'ne (HHB) başvuran hasta ve hasta yakınları, ilgili birimlerde görev yapan hekimler, kurum yöneticileri ile bağlı il müdürlüğü ve mülki idare amirliği temsilcilerinden seçilmiştir. Sağlıkta şiddet olgusunu çok boyutlu ele alabilmek amacıyla hasta/hasta yakınları, hekimler ve yöneticilere yönelik üç ayrı yarı-yapılandırılmış görüşme formu hazırlanmış, ilk iki grupta şiddetin arka planındaki nedenler ve meydana gelmesinde etkili olan faktörler, yöneticilerde ise sağlıkta şiddetin nedenleri, mevcut politikaların etkililiği ve şiddetin önlenebilmesine yönelik öneriler değerlendirilmiştir. Elde edilen veriler içerik analizine tabi tutulmuş, yapılan analiz sonucunda; sağlıkta şiddetin nedenleri, hasta ve yakınları açısından sağlık hizmetine erişimde yaşanan aksaklıklar, kişiler arası iletişim bozuklukları, hekimler açısından kurumsal destek eksikliği, iletişim sorunları, mesleki rolün değersizleştirilmesi ve toplumsal algıdaki olumsuzluklar, yöneticiler açısından ise şiddeti önlemeye yönelik kurumsal altyapı yetersizliği, şiddetin kaynağına yönelik olmayan önleyici politikalar, iletişim eksiklikleri gibi kurumsal ve yapısal sorunların birleşiminden kaynaklandığı tespit edilmiştir. Bununla birlikte, yöneticilerin değerlendirmelerine göre, Türkiye'de mevcut politika ve uygulamaların sağlıkta şiddeti önlemede yetersiz kaldığı; özellikle şiddet üreten yapısal sorunlara müdahale eden bütüncül politikaların eksikliği, hukuki yaptırımların uygulanması noktasında eksiklik, kurum içi ve kurumlar arası koordinasyon eksiklikleri, müdahale mekanizmalarının reaktif yaklaşım çerçevesinde oluşturulması gibi faktörler uygulamaların etkisini azaltmaktadır. Bu bağlamda, sağlıkta şiddetle mücadelede daha kapsamlı, bütüncül ve sürdürülebilir stratejilere ihtiyaç duyulduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kavramlar: Şiddet, Sağlıkta Şiddet, Sağlık Politikaları, Sağlıkta Şiddeti Önleme