Şah Veliyyullah ed-Dihlevî'nin kelâmî görüşleri

ÖZETDihlevû h. XII. asırda Hindistan'da yaşamış önemli bir Müslümanmütefekkirdir. Siyâsû ve sosyo-kültürel bakımdan sıkıntılı bir ortamda yaşaması,fikir dünyasını etkilemiştir. Farklı sahalarda kaleme almış olduğu eserleri veetkilediği âlimlerle slâm fikir dünyasında haklı bir üne sahip olmuştur.Şah Veliyyullah bilginin, insanın fıtratına uygun yaşayabilmesi ve ahlakûkemale erişebilmesi için önemli oluğunu belirtir ve ilim tasnifini bu ölçüye göreyapar. Bilgi anlayışında tasavvufi ve işrâkû unsurların etkisi görülmektedir.Şah Veliyyullah, Allah'ın isimlerini Bed'û ve Avdû şeklinde kendine özgü birşekilde tasnif eder. Allah'ın âlemdeki tasarrufunda ve insanlarla münasebetindemeleklerin önemli bir role sahip olduklarını vurgular. Onun âlem-i misâl tabiri,Eflatun'un, Gazâlûnin ve bn Arabû'nin varlık anlayışlarını çağrıştırır.Peygamberliğin hem kesbû hem vehbû yönünün bulunduğunun altını çizer.Fert ve toplum açısından peygamberlik müessesesine duyulan ihtiyacı açıklarkenkullandığı irtifak kavramı, psikolojik ve sosyolojik açıklamaları öne çıkar. Mûcizekonusundaki akılcı yaklaşımı dikkat çekmektedir. Peygamberliğin sona ermesiinancına aykırı görüşlerinden olayı Şûa'yı eleştirse de kendisinin de tenkidedilebilecek görüşleri bulunmaktadır.Dihlevû meâda dair konuların naklû olduğunu fakat aklın da bunlarıanlamamıza ve açıklamamıza yardımcı olduğunu düşünür. Âhirette Allah'ıngörülüp görülemeyeceği meselesinde Eş'arû ve Mu'tezilû görüşler arasındauzlaştırmacı bir tavır takınmıştır.