Şah Veliyyullah Ed-Dihlevi (Ö. 1176/1762) ve El-Müsevva adlı muvatta şerhi

Bu çalışmamızda hayatını ve ilmî serüvenini inceleme fırsatı bulduğumuz Şah Veliyyullah ed-Dihlevî (ö.1176/1762), 1700'lü yıllara damgasını vuran muhaddis şahsiyetlerden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. ed-Dihlevî'nin özellikle hadis alanında yaptığı hizmetler sayesinde kendisinden önceki dönemlerde itibarını kaybetmeye yüz tutmuş olan hadis ilmini tekrar canlandırdığına ve bu canlanmanın günümüzde dahi etkisinin bulunduğuna şahit olmaktayız. Onun hadis konusunda telif etmiş olduğu eserler, hem yaşadığı döneme ve hem de günümüze ışık tutmaktadır. Ayrıca ed-Dihlevî'nin hadisi fıkıhla birleştirme başarısı, sahih kaynaklarımızdan bize nakledilen hadislerin anlaşılmasına fazlasıyla katkı sağlamıştır. ed-Dihlevî, İmam Malik'in (ö.179/795) el-Muvatta'sının Yahya b. Yahya (ö.234/849) rivayetine el-Müsevva Şerhu'l-Muvatta adlı bir şerh yazmıştır. el-Muvatta ise, İmam Malik'in en meşhur eseri olup fıkıh konularıyla ilgili bir takım hadisleri, Medine halkının uygulamalarını, sahabe ve tabiûn fetvaları ile İmam Malik'in kendi içtihadlarını içine alır. Müellifinin hadis ve fıkıh ilimlerinde otoritesinden ve kendi dalında ilk eserlerden olması dolayısıyla el-Muvatta, kaleme alındığı tarihten günümüze kadar itibar edilmiş bir eserdir. Gördüğü bu itibarın neticesidir ki üzerine birçok âlim tarafından ciltlerce şerh çalışması yapılmıştır. ed-Dihlevî yukarıda ismi geçen eserinde, hadisleri başta fıkıh yönü olmak üzere birçok yönden izah etmiş, izah ederken de ilim talebesinin anlayacağı bir uslup ile görüşlerini serdetmiştir. Ayrıca âlimlerden naklettiği rivayet ve görüşleri, kimi zaman delillerle desteklemiş kimi zaman da aksine delil getirmek suretiyle onların görüşlerini ve delillerini çürütmüştür. ed-Dihlevî'nin herkes tarafından bilinmeyen ve bizim de bu çalışmamızda tanıtmayı amaç edindiğimiz el-Müsevva adlı eserinde serdetmiş olduğu izahları ve kullanmış olduğu üsluptaki mahâreti, onun bir çok ilmi alanda mâhir olduğunu bize göstermektedir.