Samsun'da Türk İslam Dönemi mezar anıtları

İslam öncesi Türklerde de farklı şekillerde mezar anıtları bulunmakla birlikte, Türklerin İslamiyeti kabul etmesinden sonra, günümüzde türbe olarak adlandırdığımız yapılarda hem sayısal bir artış hem de form olarak bir farklılık görüldüğü kabul edilir. İran üzerinden Anadolu'ya gelen Müslüman Türkler, önceki yurtlarından getirdikleri mezar anıtı geleneğini geliştirerek sürdürmüşlerdir. Bu durum Anadolu'da erken dönemden Türklerin bir yaşadığı birçok yerde görülmektedir. Bu tezde Samsun'da İslam dönemi mezar anıtları olan türbeler incelenmektedir. Vezirköprü gibi geleneksel mimari örneklerinin çokça bulunduğu bazı ilçeleri hariç tutulursa Samsun ve ilçelerinde bu yapı türünün örnekleri oldukça sınırlıdır. Ancak özellikle Ahşap malzeme ile inşa edilen türbeler, Anadolu Türbe mimarisine çok önemli bir katkı olarak varlığını sürdürmektedir. Yapıların inşa tarihleri Selçuklu-Osmanlı ve Cumhuriyet dönemine tekabül etmektedir. Bazı türbelerin kitabeleri bulunmadığı için mimari özelliklerine bakılarak tarihlendirme yapılmasına dikkat edilmiştir. Taş ve tuğla malzeme ile inşa edilen türbe örneklerinin başta yakın çevre (Doğu ve Batı Karadeniz) olmak üzere, inşa edildikleri Selçuklu ve Osmanlı dönemi Türbe mimarisi örnekleri ile plan şeması, malzeme ve süsleme gibi özellikleri bakımından mukayese edilecektir. Cumhuriyet döneminde inşa edilen ve belli bir estetik değer taşıyan mezar yapılarına da bu çalışmada yer verilmiştir. Çoğunlukla beton malzeme kullanılan bu örneklerde mekan anlayışı, süsleme vb. özellikler bakımından incelenmiştir.