Sanal gerçeklik uygulamalarının eser inceleme deneyimi üzerine etkileri

Gelişmekte olan dijital teknolojiler, eğitim ortamlarını olduğu kadar sanat eğitimi yaklaşımlarını da önemli ölçüde dönüştürmekte; özellikle sanal gerçeklik (SG) teknolojileri, sanat eserlerini deneyimleme ve analiz etme süreçlerine yeni bir boyut kazandırmaktadır. Bu bağlamda yürütülen bu araştırmanın temel amacı, sanal gerçeklik teknolojilerinin sanat eğitimi bağlamında öğrencilerin eser inceleme deneyimlerine olan etkisini incelemek ve bu yöntemin, geleneksel sanat eseri inceleme yöntemleriyle karşılaştırmalı olarak değerlendirilmesidir. Araştırma, Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi Görsel Sanatlar Eğitimi Bölümü'nde öğrenim görmekte olan 20 lisans öğrencisiyle gerçekleştirilmiştir. Katılımcıların 17'si kadın, 3'ü erkek öğrencilerden oluşmaktadır. Katılımcıların yarısı daha önce sanal gerçeklik deneyimine sahipken, diğer yarısı SG teknolojisiyle ilk kez bu araştırmada tanışmıştır. Araştırmada nitel araştırma desenlerinden olgubilim (fenomenoloji) yöntemi tercih edilmiştir. Veri toplama aracı olarak yapılandırılmış görüşme formları kullanılmış; her bir öğrenciye sanal gerçeklik ortamında üç sanat eserinin 3 boyutlu dijital modelleri gösterilmiştir. Aynı eserler öncesinde geleneksel iki boyutlu görsellerle sunulmuş ve öğrencilerin her iki deneyim sonrasında görüşleri alınmıştır. Elde edilen veriler tematik analiz tekniğiyle çözümlenmiştir. Veri analizleri sonucunda, öğrencilerin önemli bir kısmının (%45) sanal gerçeklik ortamında eser deneyimlemenin analiz sürecini zenginleştirdiğini düşündüğü, %35'lik kısmın ise geleneksel yöntemi daha etkili bulduğu, %20'lik bir kesimin her iki yöntemin bir arada kullanımını tercih ettiği belirlenmiştir. Tüm öğrenciler, SG'nin sanat eğitimi süreçlerinde özellikle bir "deneyim ortamı" olarak kullanılmasının gerekli ve etkili olduğunu ifade etmiştir. Katılımcıların yorumlarında öne çıkan temalar arasında "hissiyat", "mekânsallık", "etkileşim", "anı yaşama" ve "derinlik algısı" gibi kavramlar dikkat çekmiştir. Ayrıca, SG ile gerçekleştirilen eser incelemelerinin, öğrencilerin estetik algılarını daha çok harekete geçirdiği; figürler, renkler ve kompozisyon gibi görsel unsurları daha güçlü biçimde yorumlayabildikleri görülmüştür. Deneyimsel öğrenme modeli bağlamında ele alındığında, sanal gerçeklik uygulamalarının Kolb'un öğrenme döngüsündeki dört aşamayı da destekleyici nitelikte olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, sanal gerçeklik teknolojisinin sadece teknolojik bir yenilik değil, aynı zamanda sanat eğitiminin araçlarından biri haline gelme potansiyeli taşıdığı sonucuna ulaşılmıştır.