Sanayi ve bilgi toplumu yönetim metaforlarının karşılaştırılması

Sanayi Devrimi ve 19.yy.ın dinamikleri yaklasık yüz yıllık geçmisi olan yönetim disiplininin olusumunu etkileyen en önemli gelismelerdir. 20.yy.ın basından bu yana yönetim disiplini klasik, neo-klasik, modern ve post-modern süreçler geçiren yaklasımlar olarak degerlendirilmis ve birbirleriyle karsılastırılmıstır. Sosyal ve ekonomik dönüsümler olan tarım, sanayi ve bilgi toplumlarından, yönetim disiplinini kapsayan sanayi ve bilgi toplumu bu çalısmada temel baglam olarak kabul edilmis ve incelenmek üzere ele alınmıstır. Sanayi toplumu klasik, neoklasik ve modern yönetim anlayıslarını kapsar yapıda iken bilgi toplumu bilgi paradigmasıyla post-modern yönetim anlayısını içermektedir. Dönemlerin teorik ve ampirik karsılastırılmalarına yönelik yapılan arastırmalara ek olarak dil ve söylem üzerinden bir çalısma gerçeklestirilmistir. Sanayi ve bilgi toplumunun özellikleri ve yapılarına dönük arastırmalar sanayi ve bilgi toplumunun farklılıgını vurgular sekilde sonuçlanmıstır. Ancak dil üzerinden yapılacak bir karsılastırmanın nasıl sonuç verecegi merak konusu olmustur. Dil ve söylem odaklı bu arastırmada dönemleri karsılastırmada tercih edilen olgu metaforlardır. Bilinmeyeni bilinenler aracılıgıyla anlamak amacıyla kullanılan araçlar olan metaforların, soyut konuları somutlastırma islevlerinden hareket edilmistir. 1980 yılına kadar sadece söz sanatı olarak kabul edilen metaforun algısal, bilissel ve dilsel yönlerine dikkat çeken Çagdas Metafor Teorisi arastırmanın temelini olusturmaktadır. Dönemlerin düsünce sistemlerinin ve zihinsel kalıplarının temsillerine, bilim dilinin incelenmesiyle ulasılmaya çalısılmıstır. Çalısma, ikincil veriler üzerinden gerçeklestirilmistir. kincil veriler sanayi ve bilgi toplumunun yönetim anlayıslarını aktaran kitap ve makalelerden olusmaktadır. Verilerin örnekleme ve toplanma sürecinde, Kasti Örnekleme ile arastırmacının ve fikrine basvurulan uzmanların görüsleri istikametinde baslangıç kaynakları belirlenmistir. Baslangıç kaynaklarından yola çıkılarak Tracer/z Sürme yöntemiyle bilinçli bir kaynak izleme süreci baslatılmıstır. Kaynakların atıfları ve kaynakçaları yol gösterici olmustur. Benzer kaynaklara ulasılmaya baslandıgında süreç durdurulmustur. Elde edilen ikincil veriler doküman inceleme yöntemiyle incelenmistir. Anlam odaklı olarak ve kesfedici bir durusla, baslıklara (ana-alt-ayrıntılı baslık) göre metinleri ayırma yaklasımıyla veriler içerik analizine tabi tutulmustur. Elde edilen metaforlar, sanayi toplumu ve bilgi toplumunun yönetim anlayıslarının belirlenen boyutlarına göre tablolastırılarak karsılastırılmıstır. Metaforlar yönetici, yönetilen, yönetim biçimi, örgüt yapısı ve örgütsel güç kaynakları üzerinden kıyaslanmıstır. Sanayi toplumu yönetim anlayısında var olan otokratik yöneticilerin, mavi yakalı ve rutin islerden sorumlu yönetilenlerin, hiyerarsik örgüt yapısının, emir-komuta zincirinin, güç ve bilgiyi tepede toplama yaklasımının hangi metaforlarla temsil edildigi belirlenmistir. Bilgi toplumu yönetim anlayısında var olan demokratik yöneticiyi, zihinsel islerden sorumlu bilgi isçilerini, esnek örgüt yapısını, katılımcı yönetimi ve güçle bilgiyi örgüte yayma egilimini temsil eden metaforlar saptanmıstır. Metaforların paradoksal yönleri de göz önüne alındıgında sanayi toplumunda dayanıklılıgın, katılıgın ve standardizasyonun; bilgi toplumunda ise degisimin, yeniligin ve çesitliligin belirginlestigi görülmektedir. Metafor üzerine yapılan tartısmalarda pozitivist yaklasımı benimseyenlerin bilim dilinin söz sanatlarından, mecazlardan ve retorikten bagımsız olması gerektigi savunusunun aksine bilim dilinde dönemleri izahta kullanılan metaforlara ve bilim diline yerlesmis metaforik kavramlara yogun olarak rastlanmıstır. Yorumlayıcı yaklasım ve hermönetik (yorum teorisi) baglamında bilim dilinin pür yalın, nesnel ve dolaysız olmadıgı görülmüstür.