Use of GİS for the evaluation of some geotechnical properties in Şanliurfa, Türkiye

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS), coğrafi veri analizi, sorgulama, istatistiksel analiz, görselleştirme ve mekânsal analiz gibi işlevleri sunan bir veritabanıdır. Zonlama ve yerleşim planlaması için önemli bir araç olan CBS, daha etkili inceleme, araştırma, yorumlama, sonuç çıkarma ve veri planlama imkânı sağlar. Bu tez çalışmasında, CBS kullanılarak oluşturulan veritabanları ve geoteknik haritalar ile zeminle ilişkili riskleri minimize etme amaçlanmıştır. Çalışma, Şanlıurfa Belediyesi Planlama ve Kentsel Dönüşüm Müdürlüğü arşivlerinden elde edilen geoteknik inceleme raporları ile arazi ve laboratuvar deney sonuçları kullanılmıştır. Coğrafi bilgi sistemleri yöntemleri, Şanlıurfa Merkez İlçesi sınırları içinde bulunan 535 sondaj noktasından elde edilen jeolojik, jeofizik ve geoteknik verileri analiz etmek için kullanılmıştır. Çalışma alanının farklı bölgelerinde zemin özellikleri incelenmiş olup, özellikle kaya kalitesi (RQD), basınç (Vp) ve kayma (Vs) dalgası hızları, poisson oranı (υ), sismik hız oranı (Vp/Vs), tek eksenli basınç dayanımı (UCS), yoğunluk (ρ), maksimum kayma modülü (Gmax), dinamik elastik modül (Ed) ve hacimsel modül (K) üzerine odaklanılmıştır. Çalışma alanının haritaları, Ters Mesafe Ağırlıklı Yöntem (IDW) ve ArcGIS yazılımı kullanılarak oluşturulmuş, geoteknik verilerin mühendislik çalışmalarında daha etkili ve verimli bir şekilde kullanılmasını sağlamıştır. Araştırma, Çamlıyayla, Direkli ve Ahmet Yesevi mahallelerinin yüksek kaya kalitesine (19,71%) sahip olduğunu göstermektedir. Şanlıurfa Merkez İlçesi'nde zemin yoğunluğu 1,67 ile 2,03 g/cm3 arasında değişmektedir. Çalışma alanının batı kısmında ve Atakent, Çamlıyayla ve Güllübağ mahallelerinde en düşük kayma hızı değerleri, 469 ile 721 m/sn arasında bulunmaktadır. Şanlıurfa Merkez İlçesi'nin güneydoğusunda, özellikle Direkli ve Ahmet Yesevi mahallelerinde Vp/Vs oranı 1,83 ile 2,12 arasında değişmektedir. Şanlıurfa Merkez İlçesi'nde tek eksenli basınç dayanımı 1,66 MPa ile 10,29 MPa arasında değişmektedir. Araştırma,çalışma alanının güneydoğu bölgesinde yüksek kaya dayanımını vurgularken, doğu bölgesinin ise çok yüksek kaya dayanımına sahip olduğunu göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Şanlıurfa, geoteknik, kayma dalgası hızı, tek eksenli basınç dayanımı, CBS, haritalandırma.