Sarinci-Bököy ve Cañıl Mırza destanlarının bağlamsal sözlüğü (S. Konokbayev ve M. Nusulmankulov varyantları) (isim ve fiiller)

Destanlar toplumların yaşadığı coğrafyaya uyum sağlamalarını, ortak alışkanlıklarını, topluluk düzenlerini, dünya görüşlerini, dil ve çevresinde gelişen diğer yapıları içinde barındıran anlatılardır. Destancılık geleneği çerçevesinde bu yapı taşlarından sözlü ve yazılı anlatı öbekleri oluşturulmuştur. Zamanla bu anlatılar dilin yaradılış evresinin mihenk taşlarından biri hâlini almıştır. Bu anlatılarda cümle içerisinde geçen sözcüklerin sözlük anlamı metin içerisinde ve akışında anlam bakımından yeterli karşılamayı sağlayamayabilir. Bu nedenle yazınsal metinler üzerinde yapılan bağlamsal sözlük çalışmaları bu sorunu çözmede yeterli desteği sağlayacaktır. Bu çalışmanın amacı; Kırgız Türkçesinin geniş söz varlığını tespit etmek, destan anlatıcılarının anlam dünyasını belirlemek, var olan Kırgızca sözlüklerin söz ve anlam varlığına katkıda bulunmak, üslup ve lehçe üzerine yapılacak diğer çalışmalar için kaynak sağlamaktır. Bu alanda yapılan çalışmaların kapsamını genişletebilmek için Sarinci-Bököy destanının Sulayman Konokbayev varyantı ile Cañıl Mırza destanının Moldobasan Musulmankulov varyantını ayrı ayrı inceleyerek isim ve fiillerin bağlamı tespit edilip sayısal olarak belirtilmiştir. Sonrasında, anlamları bakımından tek ve çok anlamlı olarak sınıflandırılmış kelimelerin örnek ve sıklıklarına yer verilmiştir. Çalışmada Kırgız Türkçesine, edebiyatına, destancılık geleneğine, destan anlatıcılarının hayatına ve diğer eserlerine de değinilmektedir. Çalışmanın son kısmında "Tarih ve Edebiyat Metinleri Bağlamlı Dizin ve İşlevsel Sözlüğü" (Tebdiz) bilgisayar altyapısı kullanılarak destanların bağlamsal sözlüğü hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Sarinci-Bököy, Cañıl Mırza, Sulayman Konokbayev, Moldobasan Musulmankulov, bağlamsal sözlük.