Sâsânîlerin İberya Krallığı üzerindeki siyasi faaliyetleri (M.S. 224-502)

Günümüz Doğu Gürcistan'ına tekabül eden İberya Krallığı, geç antik çağda Roma ve Sâsânîler arasında yoğunlaşan mücadelelerde tampon görevi üstlenmiştir. Yaşanan çatışmaların ortasında kalan İberya Krallığı, kimi zaman bağımsız hareket etmiş kimi zaman da iki güç arasında denge siyaseti izlemek zorunda kalmıştır. M.Ö. 65 yılında Roma'nın İberya ile doğrudan temasa geçmesi yaklaşık 300 yıl sürecek Roma-İberya dostluğunun başlangıcı olmuştur. Roma ile iyi ilişkilerinin yanı sıra Partların iç karışıklıklar sebebiyle zayıflaması, İberya Krallığı'nın M.S. I. ve II. yüzyıllarda güçlü bir krallık olmasına olanak sağlamıştır. İberya'nın ticaret yolları üzerinde bulunması, Daryal geçidi gibi stratejik geçitlere ev sahipliği yapması da krallığın geç antik çağdaki önemini oldukça artırmıştır. 224 yılında Sâsânîlerin ortaya çıkışı İberya'nın siyasi yönelimini derinden etkilemiştir. Özellikle I. Şapur'un İberya Krallığı'nı ele geçirmesi yaklaşık yarım yüzyıl sürecek olan Sâsânî hegemonyasını başlatmıştır. Fakat 298 yılında Roma ve Sâsânîler arasında gerçekleşen Nisibis Barış Antlaşması, İberya'yı tekrar Roma yörüngesine sokmuştur. Bundan sonra İberya yaklaşık yüz yıl daha Roma'nın egemenliği altında kalmıştır. Üstelik İberya'nın 330'lu yıllardan sonra Hıristiyanlığı kabulü, Roma ile ilişkilerini daha da kuvvetlendirmiştir. IV. yüzyılda Roma-Sâsânî savaşlarının şiddetlenmesi, yüzyılın sonlarına doğru Roma'nın İberya'dan yavaş yavaş çekilmesi ile sonuçlanmıştır. Bundan sonra İberya Krallığı Sâsânîlerin yoğun baskısı altında ağırlıklı olarak yönünü İran dünyasına çevirmiştir. Ancak geç antik çağ İberya'sının son güçlü kralı Vakhtang Gorgasali, 447-502 yılları arasında izlemiş olduğu denge politikası sayesinde krallığı son kez gücünün zirvesine ulaştırmıştır. Geç antik çağ İberya Krallığı'nın siyasi ilişkileri üzerine yoğunlaşan bu çalışmada, Sâsânîlerin kuruluşundan Vakhtang Gorgasali'nin ölümüne kadar İberya'nın, Roma ve Sâsânîler arasında izlemiş olduğu siyasi politikalar ve bu politikaları etkileyen hususlar incelenmiştir.