Satış sözleşmesinin tarihsel kökleri

Tarafların herhangi bir şekle bağlı olmaksızın birbirine uygun karşılıklı irade açıklamalarıyla kurulan satış sözleşmesi, bir mal ile bedelin değişimi konusunda yapılan bir rızaî sözleşmedir. Borçlandırıcı bir işlem olarak satış sözleşmesi Arkaik dönem toplumlarına yabancıdır; zira ilkel hukuk düşüncesinde haksız fiiller dışında borç, yalnızca şekle bağlı işlemlerden doğardı. Herhangi bir şekle bağlı olmayan anlaşma üzerine hukuken tanınan ve korunan bir borcun doğumu, bütün Eski Çağ toplumları arasında yalnızca Romalılar tarafından kabul edilmiştir. M.Ö. II. yüzyılda rızaî nitelik taşıyan satış sözleşmesi ortaya çıkmıştır. Bu tarihten önceki dönemde, mal il bedel değişimi, aynı işlem sırasında aynı anda gerçekleştirilirdi. Bu dönemde satış işlemi, zapttan sorumluluk dışında borçlandırıcı olmayan ve malın fiilî hâkimiyetinin devrinden ibaret bir peşin satıştır. Rızaî satışın nasıl ortaya çıktığı sorusuna ilişkin birçok teori ileri sürülmüştür. Bunlardan en öne çıkanı, rızaî satışın o zamana kadar peşin satış işlemi niteliği taşıyan mancipatio'nun içinden çıkıp geliştiğine ilişkin teoridir. Rızaî satışın kendine özgü özelliklerinin, başlamış ama tamamlanmamış bir peşin satışın sonucu olduğuna kuşku yoktur. İlk olarak taşınmaz satışlarında, anlaşma ile ifa birbirinden ayrılmış ve iki farklı hukukî işlemin konusu haline gelmiştir. Eski Yunan felsefesinin etkisiyle Romalılar tarafından geliştirilen bona fides ilkesi, satıcıyı yarım kalmış satış işlemini tamamlama borcu yüklemiştir. İşte rızaî satış böyle ortaya çıkmıştır.