Yeşil sertifikalı inşaat projelerinde planlamayı etkileyen riskler: Türkiye ve ABD karşılaştırması

Geleneksel yapım metodları, artan tüketim trendleri ile birleştiğinde doğal kaynakların hızla tükenmesine neden olmaktadır. Sürdürülebilir şehirleri hızla inşa edebilmek ve sektörün çevreye verdiği zararları azaltabilmek için daha az atık üreten, doğal kaynakları akıllıca kullanan ve kullanıcılarına üst düzey konfor sağlayan yeşil bina kavramının yaygınlaşması uygun bir çözüm olarak ortaya çıkmıştır. Ancak, geleneksel projelere göre daha karmaşık yapım aşamalarına ihtiyaç duyan yeşil binalarda görülen ek riskler gecikmelere sebep olmaktadır. Bu çalışmada, yeşil bina projelerinde rastlanan riskler araştırılmış ve bu kapsamda ABD'de ve Türkiye'de inşaat sektöründeki yerel uygulamalara göre ortaya çıkabilecek farklılıklar karşılaştırılarak değerlendirilmiştir. Analizlerde kullanılmak için gereken bilgiler, hem ABD'de hem de Türkiye'de yeşil bina uygulaması deneyimine sahip profesyonellere ulaşılarak toplanmıştır. Bu amaçla hazırlanan anket sorularına ait yanıtlar, internet ortamından ve birebir görüşmeler yapılarak elde edilmiştir. Anket sorularında yer alan risklerin belirlenmesi için öncelikle kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Ardından belirlenen riskler, sektörde deneyimli kişilerle yapılan görüşmelerde olgunlaştırılarak dört ana kategoride sınıflandırılmıştır. Bu kategoriler, malzeme, ürün ve süreçlere ait riskler, finansal riskler, yasal ve sözleşmeye bağlı riskler, ve alt yüklenici/danışmanlara bağlı riskler olarak belirlenmiştir. Bu kategorilerin altında on üç farklı risk başlığı incelenmiştir. Yapılan analiz sonuçlarına göre her iki ülke arasında hem ana risk kategorisi bazında, hem de risk başlıkları bazında sıralamalarda farklılıklar bulunmuştur. Düzenlenen anket sonuçlarına göre Türkiye'deki en önemli üç risk başlığı, (i) uzmanlıkları dahilinde olmayan standartlar üzerinde anlaşmayı kabul eden müteahhitler ve taşeronlar, (ii) yeşil inşaat tecrübesi ve yeterlilik eksikliği ve (iii) yeni ürünlerde/teknolojilerde yeterli uzmanlığın olmaması, ABD'de ise (i) uzmanlıkları dahilinde olmayan standartlar üzerinde anlaşmayı kabul eden müteahhitler ve taşeronlar, (ii) malzemelerin / ürünlerin gecikmelere neden olacak şekilde zamanında teslim edilmemesi ve (iii) yeni ürünlerde/teknolojilerde yeterli uzmanlığın olmaması olarak sıralanmıştır. Bu başlıklar her iki ülke için de alt yüklenici/danışmanlara bağlı ve malzeme, ürün ve süreçlere ait risk kategorilerine aittir. Diğer başlıkların da dikkate alınmasıyla birlikte iki ülke arasında özellikle proje taraflarındaki deneyim düzeyiyle ilgili konularda verilen cevaplardaki fark hissedilebilir düzeyde kalmıştır. Türkiye'nin, öncü ülke olarak görülen ABD'ye oranla henüz planlama safhasındaki sorunları çözmeye çalıştığı ve Türk inşaat sektörünün yeşil bina sertifikalarına uyum için daha fazla zamana ve teşviğe ihtiyacı olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca, Türkiye'deki profesyonellerin tüm kategorilerde, ABD'li meslektaşlarından daha yüksek risk puanı cevapları verdiği görülmüştür. Bu durum, yurtdışı kökenli sistemler uygulanılmaya çalışılsa da yeşil bina sertifikasyonunun Türkiye'deki yapım kültürüne daha hızlı şekilde adapte olabilmesi için elverişli bir sistem oluşturulması ve bunun sonucunda da tecrübeli ve nitelikli alt yüklenici/danışman sayısındaki artışın gerekliliğiyle ilişkilendirilebilmektedir. Belirlenen bu risklerin özellikle planlama aşamasında dikkatlice ele alınması yeşil bina projelerinde gecikmelerin önüne geçebilmek için hayati öneme sahiptir. Bu çalışma, gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerin sürdürülebilir inşaat kavramlarında riske olan bakışlarını karşılıklı değerlendirerek iş planına bağlı bir kapsamda ele alınması bakımından örnek teşkil etmektedir.