Yabancı diller yüksekokul müdürlerinin liderlik ve yönetime, atanma niteliklerine ve sürekli mesleki gelişim ihtiyaçlarına ilişkin görüşleri: Türkiye bağlamında nitel bir çalışma

Sınıf içi akademik faaliyetlerden sonra öğrenci başarısını ve okul gelişimini etkileyen en önemli husus etkili liderliktir. Okul liderinin atanmadan önce görev ve sorumluk alanları ile ilgili kapsamlı ve sistematik bir eğitim alması hem tüm akademik ve idari faaliyetlerin sorunsuz yönetilmesi hem de tüm paydaşların iyi oluşlarını sağlamaktadır. Bu bağlamda, okul liderlerinin görevlerini yerine getirebilmeleri için gerekli nitelikler, bilgi ve becerilerle donatılması, kurumun gelecek vizyonunun gerçekleşmesini sağlamakta ve birlik beraberliği temin ederek tüm paydaşların eğitim sürecine aktif katılımıyla verimli ve anlamlı bir okul kültürü oluşturmaktadır. Bu sebeple okul liderinin eğitim alması, gerekli vasıflara sahip olması ve atandıktan sonra sürekli mesleki gelişim ihtiyaçlarının nasıl karşılanacağı okulun gelişimi ve öğrencilerin başarısını etkilediği için bu hususlar araştırılmaya değer konulardır. Bu bağlamda, bu çalışma okul liderlerinin yöneticilik ve liderlik konseptleri ile ilgili algılarını, kendi kurumlarında ağırlıklı olarak kullandıkları liderlik modelini, okul lideri olarak atanabilmek için gerekli olan vasıfları, atanmadan önce hangi alanlarda eğitim almaları gerektiğini ve atandıktan sonra okul liderlerinin sürekli mesleki gelişim ihtiyaçlarının nasıl karşılanması gerektiğini araştırmayı amaçlamıştır. Araştırmanın yürütülmesi için nitel bir tanımlayıcı araştırma tasarımı kullanılmıştır. Kolay ulaşılabilir durum örneklemesinin kullanıldığı bu çalışmaya Türkiye'nin yedi bölgesinde hem devlet hem de vakıf üniversitelerinde yabancı diller yüksekokul müdürü olarak görev yapan 17 okul lideri katılımcı olarak dâhil edilmiştir. Nitel veriler, sırasıyla açık uçlu sorular içeren bir anket, yarı yapılandırılmış bir e-posta mülakat ve öz değerlendirme formu aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde Creswell'in tümevarım içerik analizinin döngüsel modeli kullanılmıştır. Çalışmanın bulgularına göre, yabancı diller yüksekokul yöneticileri liderlik kavramını değişim aktörü olma, iş birliği kültürünü teşvik etme, vizyon ve ilham yaratma, arabuluculuk, okul geliştirme, politika oluşturma, kalite odaklı ve sürekli bilişsel emek ile ilişkilendirirken; yönetim kavramını önceden belirlenen politikaları denetleme ve güvence altına alma, evrak işleri ve sistem, kalite güvencesi, arabuluculuk, katılımcı yaklaşım ve değişim yönetimi ile ilişkilendirmişlerdir. Bunun yanı sıra okul liderlerinin kendi kurumlarında en çok tercih ettikleri liderlik modelinin katılımcı liderlik modeli olduğu tespit edilmiştir. Sonuçlar ayrıca, yabancı diller yüksekokul müdürü olarak atanabilmek için gerekli olan vasıfların akademik geçmişin dil eğitimi alanında olması, iletişim ve kişiler arası ilişki becerileri, işbirliği, stratejik düşünme, problem çözme ve liderlik becerileri gibi farklı sosyal becerileri, akademik mükemmeliyet, kişilik özellikleri ve operasyon verimliliği olduğunu ortaya koymaktadır. Buna ek olarak araştırma bulgularına göre okul liderleri atanmadan önce görev ve sorumluluk alanları ile ilgili eğitim alma ihtiyacı hissettiklerini ve Türkiye bağlamında tasarlanan müfredat programında eğitsel liderlik, bilgi ve iletişim teknolojilerinin öğrenme ile bütünleşmesi, insan yönetimi, iletişim becerileri, uyuşmazlık yönetimi, yöneticilik ve idarecilik, hukuk, müfredat, liderlik ve stratejik planlama gibi başlıkların yer alması gerektiğini belirtmişlerdir. Son olarak, araştırma sonuçları, okul liderlerinin atanmalarından sonra sürekli mesleki gelişim ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik çeşitli yöntemleri belirlemiştir. Bu yöntemler arasında yönetimle ilgili eğitimlere katılma, dil eğitimindeki güncel gelişmeleri takip etme, ihtiyaç analizine dayalı kişiselleştirilmiş gelişim programları hazırlama, ağ kurma, üst yönetim desteği, mentorluk programları, iş birliğine dayalı öğrenme toplulukları, atama öncesi ve sonrası eğitim, halefiyet planlaması, geri bildirim ve değerlendirme ile eylem araştırması ve öz değerlendirme yer almaktadır. Araştırma süreci ve sonuçları göz önüne alındığında, dil eğitiminin ana paydaşları için çeşitli çıkarımlar elde edilmiş ve öneriler sunulmuştur.