Segâh Tekbir ve Segâh Salât-ı Ümmîye'nin Kalkandelen'deki icrası ve yayılma kuramı üzerinden incelenmesi

Dinî müzik hemen her kültürde karşımıza çıkan bir olgudur. Dinî duyguların perçinlenmesi, ibadet ve toplumsal birliğin sağlanması gibi amaçlar başta olmak üzere yüzyıllar hem dinî hem de harici mekânlarda icra edilmektedir. İslamiyet ele alındığında dinî müziği cami ve tekke müziği olmak üzere ikiye ayırmak mümkündür. İslam coğrafyasında geniş kitlelerce bilinen ve okunan yüzlerce dinî müziğin içinde Segâh Tekbir ve Segâh Salat-ı Ümmiye belki de en bilinenleridir. Bu çalışmada Itrî'ye ait Segâh Tekbir ve Segâh Salat-ı Ümmiye adlı eserlerin Kuzey Makedonya'nın Kalkandelen şehrindeki varlığı çeşitli Sosyal Bilim kavramları üzerinden incelenmiştir. Eserlerin Kalkandelen'deki varlığı İslamiyet'in bölgeye yayılımıyla doğru orantılı olarak ortaya çıkmış, dinî müzik oluşlarının yanı sıra eserler kültürel bir meta olarak da ele alınmıştır. Çalışmada H. R. Rivers, A.C. Haddon, G. E. Smith'in katkıda bulunduğu yayılma kuramından (difüzyonizm), H.G. Gadamer'in ufukların kaynaşması (fusion of horizons) fikrinden ve kültürleşme teorisinden yararlanılmıştır. Söz konusu eserler bir kod olarak ele alınmış, yayılma sonrasındaki varlığı kod ve kodun çözümlenmesi şeklinde analiz edilmiştir. Çalışmada literatür taramasının yanı sıra kotalandırılmış anket ve yarı yapılandırılmış görüşme teknikleri kullanılmış, bu sayede söz konusu eserlerin Kalkandelen'deki icrası birebir deneyimlenmiştir. Söz konusu eserler bölge halkınca dinî bir eser olarak kabul edilmenin yanı sıra Türk kültürüyle de ilişkilendirilmektedir. Eserlerin Kalkandelen'deki varlığı kültürel ve müzikal olmak üzere 2 temel başlıkta ele alınmıştır. Çalışma sonucunda eserlerin Kalkandelen'deki kullanım alanı ve amacı hususunda yani eserlerin Kalkandelen'deki kültürel varlığında bir değişiklik saptanmamış, Türk kültürüyle paralel kullanım alanları ve amaçları olduğu tespit edilmiştir. Ancak müzikal açıdan icra pratiklerinde gözle görülür farklar saptanmış ve bu farklar sahadan alınan kayıtların notaya aktarılması üzerinden gösterilmiştir.