Şehir merkezlerine açılan alışveriş merkezlerinin esnaf üzerindeki etkisi: Rize örneği

Tarih boyunca birbirinden farklı tanımlara ev sahipliği yapan şehir olgusu, topluluğun oluştuğu her nüfusta kendine özgü kültürel değerleri barındırmakta ve kültürel değerler, şehirlerarası gelişim ve değişimle birlikte farklılık göstermektedir. Şehirlerarası kültürel etkileşimi sağlayan en önemli faktör olan ticaret, şehirlerin varlığını sürdürmesinde ve toplumsal etkileşimin oluşmasında temel rol oynamış, farklı toplumlardan insanların bir araya gelerek ürünleri deneyimlemesine imkân tanımıştır. Ticaretin temel taşlarından birini oluşturan esnaflar, ticaretin önemli faktörleri olarak toplumun ekonomik kalkınması için temel bir rol oynamaktadır. Küçük ölçekli işletmeler olarak faaliyet gösteren esnaflar, yerel ekonomilere katkı sağlarlar ve istihdam ve rekabet ortamını güçlendirerek büyük şirketlerin hâkimiyetine karşı denge oluşturur. Aynı zamanda yerel pazarların canlılığını destekleyerek fiyat ve ürün çeşitliliği sağlar, toplumsal bağları güçlendirir ve dayanışma duygusunu artırırlar. Esnaflık, tarih boyunca temel ihtiyaçların karşılandığı bir iş kolu olmuş ancak günümüzün modern dünyasında değişen tüketim anlayışı, gelişen teknoloji ve artan gereksinimlerle birlikte esnafları ikinci plana itmiştir. Geleneksel esnaflar, müşterileriyle kişisel ilişkiler üzerine kurulu alışveriş deneyimi sunarken, alışveriş merkezlerinde bu ilişki daha anonim ve işlevsel bir hâl almıştır. Müşteriler, tek bir yapı içinde alışveriş yapabilmenin yanı sıra boş zamanlarını değerlendirebilmekte ve kültürel etkinliklere katılabilmektedir. Bu durum geleneksel esnafların rekabet gücünü azaltmış ve bazı işletmelerin işlerini sürdürmesini zorlaştırmıştır. Bu bağlamda çalışmada örnek bir şehir olarak Rize ele alınmıştır. Tarihi boyunca zorlu iklim şartları, engebeli yer yapısı, işçi göçü vermesi gibi olumsuzluklara rağmen kendi ekonomisini geliştirmeyi başarabilen Rize, 1930'lu yıllarda çay tarımının başlamasıyla ekonomik hayatta bir canlılık yaşanmaya başlamıştır. Tarımda yaşanan gelişmelerle birlikte sanayi alanındaki gelişmelerin de temeli atılmıştır. Tarihsel gelişimi ile sanayiden tarıma, tarımdan ticarete birçok ekonomik faaliyet kollarında ekonomiye katkı sunmuştur. İldeki gelişen ekonomik pazar esnafların iş hacminin genişlemesine imkân tanıyıp müşteri tabanlarını arttırmakta ve farklı sektörlerde yer almalarına olanak tanımaktadır. Bu bağlamda şehir merkezlerine açılan AVM'lerin esnaflar üzerindeki etkilerini incelemek sürdürülebilir ekonomik gelişim için önem arz etmektedir. Şehir merkezlerine açılan AVM'lerin esnaflar üzerindeki etkilerini incelemek, sürdürülebilir ekonomik gelişim açısından önemlidir. Ekonomik coğrafyanın bir inceleme alanı olan ticaret, Birleşmiş Milletler sürdürülebilir kalkınma ilkeleriyle de yakından ilişkilidir. Özellikle "insana yakışır iş ve ekonomik büyüme", "sürdürülebilir şehir ve yaşam alanları" ve "eşitsizliklerin azaltılması" başlıklarıyla bağlantılı olan ticaret, bir şehrin yaşanabilir ve dirençli olmasını sağlayan temel araçlardan biridir. Bu nedenle şehir yaşamını temsil eden gruplardan biri olan esnafların şehir ekonomisindeki yeri ve geleceği, sürdürülebilir şehirleşme açısından incelenmelidir. Bu çalışma, şehir merkezinde açılan AVM'lerin esnafları mekânsal, ekonomik ve sosyokültürel olarak nasıl etkilediğini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, değişen tüketim anlayışının ve modern AVM'lerin şehir ekonomisi üzerindeki yansımalarını ortaya koymayı hedeflemektedir