Şehirsel yerleşimlerde erişilebilirlik ölçütünün modellenmesi ve kullanımı: ulaşım türü seçimi üzerindeki etkisinin incelenmesi

Bu çalışmada, erişilebilirlik ölçütünün şehirsel yerleşimlerde modellenmesi ve kullanımı incelenmiş, tür seçiminin kestiriminde erişilebilirlik ölçütünden yararlanma olanakları araştırılmıştır. Erişilebilirliğin aktivite esaslı potansiyel ve fayda esaslı olmak üzere iki farklı yapısal türü incelenmiştir. Öncelikle bu ölçüt türlerinin toplulaştırılmış tür seçimi istatistikleri ile olan ilişkileri incelenmiştir. Tür seçimi analizi için toplu ulaşım ve özel taşıt türleri dikkate alınmıştır. Fayda esaslı erişilebilirlik kullanılarak tür seçiminin, doğrusal ve yapay zeka yöntemleri ile tahmin edilmesi olanağı da araştırılmıştır. Son olarak fayda esaslı ölçütün bireysel tür seçiminin modellenmesindeki başarımı incelenmiştir.Aktivite esaslı potansiyel ölçütün tüm arazi kullanış tipleri, ulaşım türlerinin büyütülmüş yolculuk sayıları ile pozitif etkin korelasyonlar vermiştir. Dolayısıyla bu ölçütün tür seçimini tahmin etmekten ziyade, hareketliliği modellemede daha başarılı olacağı sonucuna varılmıştır. Fayda esaslı erişilebilirlik kullanılarak yapılan analizler, özellikle konutsal, üretimsel ve sosyo-kültürel arazi kullanışları için, erişilebilirliğin toplulaştırılmış tür seçimi üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Yapay sinir ağları uygulaması, özellikle özel taşıt tür seçimlerinin, fayda esaslı ölçüt kullanılarak modellenebileceği sonucuna götürmüştür.İkili lojit modellerde, fayda esaslı erişilebilirliğin bölge içi aktiviteleri içeren ve oransal arazi kullanışına sahip türevi kullanılarak, iş ve okul amaçlı olmayan yolculuklarda en yüksek başarım elde edilmiştir. Sadece erişilebilirlik verilerinin kullanıldığı modellerde elde edilen başarım, özellikle sınırlı veri koşullarında bireysel tür seçiminin erişilebilirlik verilerinden yararlanılarak modellenebileceği sonucunu doğurmuştur. Sonuç olarak tez çalışması, tür seçiminin modellenmesinde fayda esaslı erişilebilirliğin, tezde tanımlanan belirli yolculuk amacı ve arazi kullanış türleri için, etkin bir ulaşım sistemi performans ölçütü olduğunu ortaya koymuştur.