Sekkâkî'de belâgat tasavvuru

Tez, giriş ve üç bölümden oluşmaktadır. Araştırmaya dair genel bir çerçevenin ortaya konduğu giriş bölümünde öncelikle tezin gerekçesi ve önemi izah edilmiş, aka-binde konusu ortaya konmuş ve son olarak da yöntemine temas edilerek kaynakları hakkında değerlendirmeler yapılmıştır. Birinci bölümde Sekkâkî'nin tarihi ve nazari bir bağlam içerisinde konumlandırılması amaçlanmıştır. Burada öncelikle, içinde yaşadığı tarihi durum dikkate alınarak müellifin kim olduğu sorulmuş ve biyografisine dair veriler çeşitli sorular eşliğinde yorumlanmıştır. İkinci olarak müellifin eserlerinde atıf yaptığı kişiler/metinler, yaşadığı dönemde hayatta olan ve aynı muhiti paylaştığı isimler, kendini mensup gördüğü düşünce ekolleri, ilgilendiği disiplinler/meseleler vb. olgular üzerinden ilmi kişiliğinin ana hatları ve bir düşünür olarak portesi ortaya konmuştur. Bölümün son başlığında belâgat tasavvurunun Sekkâkî öncesi gelişimi, özellikle Abdülkâhir Cürcânî-Zemahşerî-Fahreddin Râzî çizgisi merkezinde, tarihi akış dikkate alınarak anlatılmıştır. Böylece Sekkâkî'nin nasıl bir belâgat birikimini tevarüs ettiği ve hangi problematikle karşı karşıya kaldığı belirginleştirilmeye çalışılmıştır. Tezin ikinci bölümünde Miftâhu'l-ulûm'un içeriğine odaklanılmış ve müellifin ilmu'l-edebe ilişkin umumi bakış açısı ve bu çerçevede geçmiş birikimle ilişkisi bakımından belâgat tasavvurunun genel çerçevesi ve konumu incelenmiştir. Bu bölümde ilk olarak Miftâh'taki edeb tasavvuru ortaya konmuştur. Bu noktadan hareketle metnin muhtevası ve sistematiği, temel sorusunun ne olduğu ve edeb incelemesinin Miftâh'taki biçimsel düzeni gibi sorulara cevap aranmıştır. Bölümün ikinci alt başlığında ise Miftâh'taki belâgat tasavvurunun nazari karakteri üzerinde durulmuştur. Üçüncü ve son bölümde ise doğrudan müellifin belâgat tasavvuru incelenmiştir. Bölümün ilk başlığında Sekkâkî'nin fesâhat ve belâgat kavramlarına ilişkin açıklamaları değerlendirilmiş, müellifin belâgat kavramını sözün temel anlam (aslu'l-mana) seviyesinin ötesine geçen ikincil anlamlar seviyesi olarak tasavvur ettiği belirtilmiş ve bu seviyedeki araştırmanın bağlam unsuru (muktezâ-yı hal) dikkate alınarak tedvin edildiği ortaya konmuştur. Bu perspektiften hareketle müellifin özellikle belâgat ilimleriyle nahiv arasındaki ayrımı nasıl izah ettiği ve bediî sanatları niçin belâgat araştırmasının mahiyetine dâhil etmediği sorularına cevap aranmıştır.