Şemseddin Sivâsî'nin menakıpname türü eserlerinde olağanüstü motif yapısı

Menkıbeler, sözlü gelenekte ortaya çıkan, velilerin hayatlarını ve gösterdikleri olağanüstü durumları konu edinen eserlerdir. Peygamber ashabı, dört halife, mezhep imamları ve velilerin hayatlarından kesitler sunan bu eserler, tarihi gerçekliğe sahip olmalarının yanında sözlü gelenekte yayılırken halk inançlarından beslenerek keramet diye adlandırdığımız olağanüstü olayları da içermektedir. Menakıpnameler ise bir veli hakkındaki menkıbelerin bir yazıcı tarafından derlenmesiyle ortaya çıkmış eserlerdir. 16. yüzyıl Osmanlı müelliflerinden Şemseddin Sivâsi, Halvetiye tarikatının Şemsiyye kolunun kurucusudur, çoğu dinî tasavvufî konuları işleyen Türkçe, Arapça ve Farsça yirmiden fazla eser vermiştir. Yazarın dört halife, ashap ve ehli beyt hakkında menkıbelerin yer aldığı Menâkıb-ı Çehâr-Yâr-ı Güzîn, İmam-ı Azam Ebû Hanîfe'nin menkıbelerini içeren Menâkıb-ı İmâm-ı A'zam ve kısa bir risale şeklinde yazmış olduğu Abdülvehhâb Gâzi Menâkıbı adlı eserleri menakıpname türündedir. Şemseddin Sivâsî'nin Menakıpname Türü Eserlerinde Olağanüstü Motif Yapısı adlı tez çalışmamızda bu üç eser incelenmiştir. Tezde ele alınan menakıpnamelerde İslamiyet öncesi Türk inançları, semavi dinlerin kutsal kitapları, mit, destan ve efsane gibi farklı kaynaklardan gelen motifler bir arada bulunmaktadır. Çalışmamızda tespit ettiğimiz motifler, Türklerin tarih boyunca farklı inançlardan ve kültürlerden etkilendiklerini bize gösterirken Sünni Hanefi mezhebe mensup Şemseddin Sivâsî'nin diğer mezheplere bakış açısını da ortaya koyar. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Şemseddin Sivâsi, Menakıpname, Motif, Keramet, Veli.