Senetle ispat zorunluluğu ve delillerin serbestçe değerlendirilmesi

Senetle ispat kuralı, kanunun öngördüğü miktarı aşan hukuki işlemlerin ispatının yine kanunun öngördüğü kesin delillerle yapılması ile miktarı fark etmeksizin kesin delillere karşı gerçekleştirecek ispatın yine kesin delillerle yapılmasını zorunlu kılan iki kuraldan oluşan ispat hukuku kuralıdır. Kesin delillerden olan senet delilinin uygulama alanının genişliği nedeniyle kural genel olarak 'senetle ispat kuralı' olarak ifade edilmektedir. Kuralın hukukumuzdaki uzun geçmişine rağmen (1879) kuralın uygulama alanı konusunda doktrin ve yargı kararlarında pek çok noktada fikir ayrılıkları bulunmaktadır. Bu durum içtihat birliğinin sağlanmasına engel olduğu gibi hukuki belirsizliğe de neden olmaktadır. Kuralın oluşturduğu bu hukuki belirsizlik tek başına hak kayıplarına neden olmaktadır. Senetle ispat kuralı, ispat faaliyetini sınırlandırması nedeniyle ispat hakkına yönelik bir sınırlama niteliğindedir. İspat hakkının, hukuki dinlenilme hakkının unsuru olması ve hukuki dinlenilme hakkının ise adil yargılanma hakkının unsuru olması sebebi ile kural sırasıyla ispat hakkı, hukuki dinlenilme hakkı ve adil yargılanma hakkının sınırlaması niteliğindedir. Yanı sıra kural, hâkime delilleri serbestçe değerlendirme ve takdir etme yetkisi tanımadığından dolayı hukukumuzda kabul edilmiş olan hâkimin delilleri serbestçe değerlendirme ilkesinin de bir istisnası niteliğindedir. İspat, hukuki dinlenilme hakkı ve nihayetinde adil yargılanma hakkına yönelik bir sınırlama niteliğinde olan senetle ispat kuralının, adil yargılanma hakkının temel bir hak olması sebebiyle sınırlama, Anayasanın temel hakların sınırlandırılması için öngördüğü usul ve ölçütlere uygun olmalıdır. Fakat kuralın Anayasaya uygunluğu tartışmalı bir haldedir. Yargılamanın ve kuralın amacı da göz önüne alındığında senetle ispat kuralının dezavantajları, hukuk yargılamasına sağladığı avantajlarından daha fazladır. Kuralın tümden terk edilerek hâkimin delilleri serbestçe değerlendirmesi ilkesine etkinlik kazandırılması daha isabetli olacaktır. Anahtar Kelimeler: Senet, İspat, Adil Yargılanma, Delillerin Değerlendirilmesi.