Şeyh Muhammed Emin Hayderî'nin hayatı eserleri ve tasavvufî görüşleri

Özet Şeyh Muhammed Emin Hayderî (ö. 1424/2003) Nakşibendiyye tarikatının Hâlidiyye koluna mensup bir sûfî, âlim ve halk önderidir. Yaşadığı dönemin Türkiye'sinde dinî ilimlerin tedrisi oldukça zor ve kısıtlı olduğundan ilim tahsil etmek üzere küçük yaşta Suriye'nin Kamışlı iline bağlı Hazne köyüne gidip orada medrese eğitimine başlamıştır. Tasavvufa ilgi duyan Hayderî, Haznevî ailesinden Şeyh Ahmed Haznevî (ö.1369/1950), Şeyh Masum Haznevî (ö. 1377/1958) ve Şeyh Alaeddin Haznevî (ö.1389 /1969) olmak üzere üç şeyhe mürid olmuş ve nihayetinde Şeyh Alaeddin Haznevî'den hilâfet alarak bu silsiledeki yerini almıştır. Seleflerinden almış olduğu Hâlidî âdâb ve erkânı, olduğu gibi devam ettirerek bu geleneğe bağlılığını sürdürmüştür. Şeyh Muhammed Emin Hayderî, zâhirî ve bâtınî ilimlerdeki derin kabiliyetinin yanı sıra, aynı zamanda edebî yönüyle de tanınan bir isimdir. O, mürşidlerine duymuş olduğu muhabbet ve bağlılığını "Divan" adlı eserinde dile getirmeye çalışmıştır. Edebî olarak oldukça zengin bir içeriğe sahip olan bu eser, aynı zamanda pek çok tasavvufî unsuru da ihtiva ettiğinden çalışmamızın odak noktası olmuştur. Şeyh Muhammed Emin Hayderî'nin hayatını, eserlerini ve tasavvufî görüşlerini otaya koymayı hedefleyen bu çalışma, başta Hayderî'nin kendi eserleri ve çocukları ile yapılan mülakatlar olmak üzere ilk elden kaynaklar referans alınarak hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Tasavvuf, Nakşibendiyye, Şeyh Muhammed Emin Hayderî, Hazneviyye