Sığır besiciliğinde kredi erişimi ve finansal okuryazarlık: Tokat ili merkez ilçesi örneği

Bu çalışma, Tokat ili merkez ilçesinde sığır besiciliği yapan işletmelerin sosyo-demografik yapıları, üretim sürecindeki varlıkları (barınak, yem, sığırcılık geliri vs.) kredi kullanımları ve finans durumları incelenerek; finansal okuryazarlık düzeyinin etkisi ve önemini ortaya koymak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında yoğun besicilik faaliyeti gösteren 27 köy üzerinden 169 işletme belirlenmiş ve belirlenen işletmeler tabakalı örnekleme yöntemiyle (5-10, 11-30, 31-227) incelenmiştir. Görüşmeler, 2024 yılında yüz yüze anket yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. İşletme sahiplerinin ortalama yaşı 49, mesleki deneyimleri ise yaklaşık 26 yıldır. Yıllık ortalama tarımsal gelirleri 307.156 TL olup, büyük çoğunluğu ilkokul ve ortaokul mezunudur. Yetiştiricilerin çoğu besiciliği baba mesleği ya da geçime katkı amacıyla yapmaktadır. İşletmelerin %98'i kapalı ahır sistemine sahiptir. İşletmelerin %65'i arazi varlığına sahip olup yem bitkisi üretimi için ortalama 21 dekar alan kullanmaktadır. Üretim modeli olarakentansif besicilik tercih edilmektedir. Köylerin %88'inde köy ortak malı meralar bulunmaktadır. Sığır besiciliği yapan işletmelerde en çok etkilenilen sorunların başında fiyat dalgalanmalarının geldiği, enflasyonun ise en çok yem fiyatlarında yetiştiricileri etkilediği tespit edilmiştir. İşletmelerin yalnızca %12'si öz sermayesini yeterli bulmakta; büyük çoğunluk banka kredisi veya eş-dost borcuna başvurmaktadır. Sığır besicilikte kredi kullanımı yaygın olsa da kredi kullanımlarında besiciler en çok faiz oranlarından ve prosedürlerden şikâyetçidir. Kredi kullanımı çoğunlukla yem, ilaç ve veterinerlik giderlerini karşılamak amacıyla tercih edilmektedir. Sigorta kullanım oranları da oldukça düşüktür; sigorta yaptırmayı tercih eden yetiştiricilerin çoğunluğu ise banka zorunlu tuttuğu için sigorta yaptırmaktadır. Bu veriler, yetiştiricilerin finansal araçlara erişimi olsa da bu araçları bilinçli, planlı ve etkin şekilde kullanmakta zorlandıklarını göstermektedir. Geleneksel yatırım anlayışı, düşük sigorta bilinci ve öz sermaye planlamasındaki eksiklikler, finansal okuryazarlık düzeyinin artırılması gerekliliğini açıkça ortaya koymaktadır.