Türkiye'de Robinson Crusoe'nun yeniden çevirilerinin şekillendirici rolü

Bu tezin amacı, Robinson Crusoe (1719) romanının yeniden çevirilerinin Türk kültür repertuarı içinde şekillendirici bir rol oynadığını göstermektir. Bu rolü araştırmak için Robinson Crusoe'nun 1864-2006 yılları arasında yayınlanan Türkçe çevirilerini içeren bir veri tabanı oluşturulmuştur. Hakkında çeşitli yorumlar bulunmasına rağmen, bu hemen hemen 290 yıllık yazın klasiği, özellikle çok sayıda Türkçe çevirisinin olduğu düşünülürse, Türkiye'de yeterince eleştiri alamamıştır. Bu çalışmada romanın yeniden çevirilerinin Türk yazın çoğuldizgesinde değişken bir pozisyonda olduğu ve farklı çevirilerin üç grup altında toplanabileceği bulunmuştur: çocuklar için yapılmış olan kısaltılmış çeviriler, büyükler için yapılmış olan kısaltılmış çeviriler ve birer yazın klasiği olmak üzere yapılan tam çeviriler. 1950, 1968 ve 2005'te basılmış olan kısaltılmamış üç yeniden çevirinin analizi yapılmış, ayrıca iki kısaltılmış çeviri de çalışmada kullanılmıştır. Romanın değişken pozisyona sahip olmasının, kültür-planlama çalışmalarına bir katkı sağlamak, ideolojik sebeplerle değişiklikler yapmak, yeniden çevirilerin birer yazın klasiği konumuna sahip olması için çalışmak gibi farklı amaçlarla yeniden çeviri yapılmasının bir sonucu olduğu gösterilmiştir. Ayrıca bu romanın çeşitli yorumlarının hem yan-metine ait öğeleri hem de çeviri metinleri etkilediği tespit edilmiştir. Bundan başka, bu çalışma romanın yeniden çevirilerinin kültür repertuarını etkilemiş olduğunu ve yeni seçenekler olarak diğer ıssız ada romanlarının çevrilmesine ve benzer yerli telif eserler üretilmesine sebep olduğunu ortaya koymuştur. Bu tez, yeniden çeviri kavramı hakkındaki araştırmalara bir tamamlayıcı olması ve bu konuda daha fazla araştırma yapılmasını teşvik amacıyla yapılmıştır.Anahtar Kelimeler: Robinson Crusoe, Daniel Defoe, Yeniden Çeviri, Değişken Pozisyon, Yan-metin, Kültür Repertuarı, Kültür-planlama, Seçenek, Çoğuldizge Kuramı.