"Kutsal"dan "Bilimsel"e Osmanlı evrensel tarihlerinde değişen anlatılar

Bu tez, Osmanlı dünya tarihlerinin ve içerdikleri kutsal tarih kısımlarının on yedinci yüzyıldan ondokuzuncu yüzyıla kadar geçirdiği değişimi ve ondokuzuncu yüzyılda aldığı hâli anlamaya çalışmaktadır. Tezin ikinci bölümü erken-modern dönem Osmanlı tarihçilerinin yazdıkları dünya tarihi kitaplarını ve bunların içerdiği Hilkat ve kısasü'l-enbiyâ anlatılarının eserlerin içindeki yerini ve önemini tartışır. Burada kronolojik evrensellik kavramı kullanılmış ve dünyanın yaşı üzerine yapılan tartışmalara karşılaştırmalı bir perspektifle değinilmiştir. Tezin üçüncü bölümünde Aydınlanma düşüncesinin Osmanlı tarihçileri üzerindeki etkisi ve Tanzimat döneminin tarih yazımı ve tarihçi profiline geitrdiği yenilikler tartışılmıştır. Son bölüm olan dördüncü bölümde ise erken modern dönemden ondokuzuncu yüzyıl sonuna kadar yazılmış olan Osmanlı dünya tarihlerindeki kutsal tarih kısımları karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Bu bölümde dünya tarihi yazımını en çok etkilediği saptanan üç modern bilimin ve/veya bilimsel diskurun nasıl alımlandığı tartışılmış ve modern coğrafya, arkeoloji ve jeoloji bilimlerinin geleneksel tarih yazımındaki hangi temaları veya tartışmaları değiştirdiği veya yok ettiği saptanmaya çalışılmıştır. Bu tez Osmanlı dünya tarihlerinin anlatılarındaki kutsaldan bilimsele doğru olan bu değişimin Osmanlı tarih yazımının sekülerleşmesini okumak için zengin bir malzeme sunduğunu savunmaktadır.