Sibirya sahası Türk destanlarında kutsal varlıklar ve nesneler

Millî destanların oluşabilmesi için o milletin başından kendilerini çok etkileyecek büyük olaylar geçmesi gerekmektedir. Türk Destanları incelendiğinde eski çağlarda, büyük bir coğrafyada yaşamış olan Türk Milletinin, açıklayamadığı doğa olayları, savaşlar, kuraklık, kıtlık ve bunun benzeri gelişmeler neticesinde anlatılan, kuşaktan kuşağa aktarılarak güçlenen bu destanları oluşturduklarını görülmektedir. Türk halkları yaşamış oldukları coğrafyada dinî ve kültürel izlerini bırakmışlardır. Günümüz Türk topluluklarının kadim zamanlardan gelen ritüellerinin bir kısmını yurtları, dinleri ve yaşam biçimleri büyük değişikliklere uğramış olmasına rağmen sürdürdükleri görülmektedir. Türk kültür coğrafyasında rastlanabilecek olan pratiklere Anadolu topraklarında da rastlanmaktadır. Bu çalışmada Türklerin ortaya çıktığı ve ana yurdu olarak bilinen Asya kıtasında yer alan; günümüzde Rusya Federasyonu toprakları içerisinde kalan Ural Dağlarından Pasifik Okyanusuna kadar olan alanı kapsayan Sibirya Sahasında yaşamış ve halen yaşamakta olan halklardan Yakut (Saha), Tuva, Hakas, Şor ve Altay Türklerinin destanlarındaki kutsal varlıklar ve nesneler incelenecektir. Çalışmada öncelikle Sibirya Sahasında yaşayan Türk Halkları ve yaşadıkları coğrafya hakkında kısaca bilgi verilmiş, kutsallık atfedilen varlık ve nesnelerde bulunduğuna inanılan "kut" kavramı üzerinde durulmuştur. Daha sonra destan metinlerinde karşılaşılan kutsal varlıklar ve kutsal nesneler üç ana başlık halinde incelenmiştir. Birinci bölümde Sibirya Sahası Türk Destanlarında yer alan kutsal varlıklar tespit edilerek örneklerle açıklanmıştır. Kutsal olduğu düşünülen bu varlıklar destan metinlerindeki görevleri dikkate alınarak Ana Unsurlar, Yardımcı Unsurlar ve Karşıt Güç Unsurları olarak sınıflandırılmıştır. İkinci bölümde destan metinlerinde karşılaşılan kutsal nesneler incelenmiştir. Bu nesneler Yer – Su Unsurları ve Günlük Hayatta Kullanılan Nesneler başlıkları altında incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise kutsiyet atfedilen Astral Unsurlar incelenmiştir. Çalışmada bölge halkının yayınlanmış ve kaynakçada belirtilen destan metinleri ile Türk ve Dünya Mitolojisi ve Şamanizm hakkında yazılmış olan eserler incelenerek çeşitli sonuçlara ulaşılmıştır. Yapılan çalışma neticesinde bölge halkının destan metinlerinde yer alan kutsal varlık ve nesnelerin kutsiyetinin halen devam etmekte olduğu ve Anadolu coğrafyasında da benzer çok sayıda inanış bulunduğu sonucuna varılmıştır.