Sigara bırakma tedavisinde tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlığın sigara bırakma başarısı üzerine etkisi: Randomize kontrollü deney

Amaç: Bu çalışmada, Tele-Konsültasyon ile yapılan danışmanlığın bireylerde sigara bırakma başarısı üzerine etkinliğini saptamak amaçlanmaktadır. Yöntem: Araştırma; Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Sigara Bırakma Tedavisi Polikliniğine başvuran hastalar üzerinde yürütülen randomize kontrollü bir müdahale çalışmasıdır. Sigara Bırakma Polikliniğine başvuran 18-55 yaş arası hastalar dahil edilme ve hariç bırakılma açısından değerlendirildi, uygun hastalar randomizasyona alındı. Hastalar kontrol ve müdahale grubuna ayrıldı. Her iki gruptaki hastalar ile kayıt günü yüz yüze görüşüldü. Sonrasında sigara bırakmanın 10.günü, 1.ayı, 2.ayı, 3.ayı, 6.ayı müdahale grubu ile telekonsültasyon yöntemiyle hasta görüşmesi yapıldı, kontrol grubu ile ise Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Sigara Bırakma Tedavisi Polikliniğinde yüz yüze hasta görüşmesi yapıldı. Müdahale grubuna tek hekim tarafından danışmanlık verildi, kontrol grubuna ile ise o anda Sigara Bırakma Polikliniğinde görevli olan hekimler tarafından danışmanlık verildi. Her iki gruptaki hastalar da yaklaşık 6 ay süreyle izlendi. Her hastaya kayıt gününde, Hasta Bilgi Formu, 'Aşerme Yaşantı Ölçeği', Fagerstrom Nikotin Bağımlılığı Testi (FNBT) ve Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği (HAD) uygulandı. Ardından sigara bırakmanın 10. Günü, 1.ayı, 2.ayı, 3.ayında Türkçe 'Modifiye Morisky Ölçeği', 'Aşerme Yaşantı ölçeği', 'Tedavi İzlem Formu' uygulandı. Sigara bırakmanın 6.ayında ise, 'Aşerme Yaşantı ölçeği', 'Tedavi İzlem Formu' ve müdahale grubuna ayrıca 'Teletıp Memnuniyet Anketi' uygulandı. Araştırma verileri SPSS (24.0) programında değerlendirildi. İstatistik analizlerde tanımlayıcı analizler, khi kare analizi, independent t testi, mcnemar, paired t test ve per protocol analizleri kullanıldı. Bulgular: Araştırmaya katılan 65 katılımcının 32'si müdahale grubunda, 33'ü kontrol grubundadır. Çalışmaya dahil edilen katılımcıların müdahale grubunun yaş ortalaması 38,94 ± 9,41, kontrol grubunun yaş ortalaması 35,15 ± 8,98 yıldır. Çalışmaya katılan müdahale grubundan 32 kişinin %31,3'ü (n=10) kadın, %68,8'i (n=22) erkek; kontrol grubundan 33 kişinin %39,4'ü (n=13) kadın, %60,6'sı (n=20) erkektir. Her iki grubun başlangıçtaki sosyodemografik özellikleri, sigara kullanım özellikleri, 'Hastane Anksiyete ve Depresyon Ölçeği' nden aldıkları puanlar ve 'Aşerme Yaşantı ölçeği' nden aldıkları puanlar benzer olarak saptanmıştır. Sigara bırakmanın 6.ayında iki grup arasında sigara bırakma durumları ve tedavi uyum puanları arasında fark yoktur. Sigara bırakmanın 6.ayında müdahale grubunun aşerme puanları ve relaps sayıları kontrol grubuna göre anlamlı olarak daha düşük bulunmuştur. Sigara bırakmanın 6.ayında müdahale grubunun teletıp memnuniyeti arttıkça sigara bırakma oranlarının arttığı görülmüştür. Sonuç: Sigara kullanımı her yıl milyonlarca insanın ölümüne neden olmaktadır. Fakat buna rağmen sigara bırakma oranları istenilen düzeyde değildir. Sigara bırakmak isteyen hastalar poliklinik takiplerine çeşitli sebeplerle gelememektedir. Sigara bırakma başarısını arttırabilmek için hastaların sigara bırakma hizmetlerine ulaşmasının önündeki engellerin kaldırılması oldukça önemlidir. Çalışmamızda kontrol grubunda poliklinik kontrollerine gelme oranlarının anlamlı olarak düştüğü görülmüştür. Tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlığın sigara bırakma üzerinde anlamlı bir etkisi görülmemiş olsa da tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlık, hastaların relaps sayılarında ve aşermelerinde anlamlı olarak düşüş sağlamıştır. Tele-konsültasyon ile yapılan danışmanlığın sigara bırakma başarısı üzerine etkisi ile ilgili daha geniş kapsamlı araştırılmaların yapılması önemlidir. Anahtar kelimeler: Aile Hekimi, Sigara bırakma, Telekonsültasyon