Sigara dumanının monokotil ve dikotil bitkilerde büyümeye etkisinin hormonal ilişkilerinin araştırılması

I ÖZET Doktora Tezi SİGARA DUMANININ MONOKOTÎL ve DÎKOTÎL BİTKİLERDE BÜYÜMEYE ETKİSİNİN HORMONAL İLİŞKİLERİNİN ARAŞTIRILMASI Ömer MUNZURO?LU Fırat Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Biyoloji Anabilim Dalı 1993, Sayfa : 65 Bu araştırmada, bir monokotil (Triticum aestivum ev. Cumhuriyet) ile bir dikotil (Cucu- mis sativus ev. Beit alpha)'in tohum çimlenmesi, çimlenme sonrası safhada kök, koleoptil veya hipokotil büyümesi üzerine sigara dumanının etkileri araştırılmış ve bu olaylarda sigara du manı ile dıştan uygulanan çeşitli büyüme maddeleri arasındaki etkileşimler belirlenmeye çalı şılmıştır. Ayrıca çimlenmeyi ve morfogenetik belirimleri tamamen engelleyecek şekilde sigara dumanı uygulanmış tohumların endogen hormon düzeyleri çeşitli spesifik biyotestlerle muka yeseli olarak belirlenmiş ve bu şekilde de sigara dumanının içsel hormon sentezine olan etkile ri tespit edilmeye çalışılmıştır. Elde ettiğimiz sonuçlara göre sigara dumanı uygulaması her iki bitki türünün tohumun da da çimlenmeyi önemli ölçülerde etkilemiş, özellikle çimlenme ortamında sigara dumanı bu lunduğu zaman çimlenme tamamen engellenmiş, tohumlar sigara dumanı olmayan ortama alındıklarında çimlenme yeteneğini yeniden kazanmışlardır. Çimlenme üzerindeki bu inhibis- yon kök, koleoptil veya hipokotil büyümesi üzerinde de belirgin bir şekilde ortaya çıkmıştır. Sonuçta bu inhibitif etkilerin kalıcı olmadığı ve inhibisyonun devam edebilmesi için ortamda bu faktörün bulunmasının gerekli olduğu anlaşılmıştır. Sigara dumanının bu olaylar üzerinde oluşturduğu inhibisyon aynı anda ortama büyüme maddesi verilerek azaltılamamıştir. Ancak ortam sigara dumanından temizlendikten sonra hipokotillerin ve koleoptil parçacıklarının uy gulanan büyüme maddelerine karşı davranış yeteneklerini tamamen kazandıkları görülmüş tür.n Yapılan hormon ekstraksiyonları sonunda, çimlenmesi sigara dumanı uygulaması ile ta mamen engellenmiş tohumlarda auksin, gibberellin ve sitokinin düzeyleri normal tohumlar daki gibi gerçekleşmiş, ancak inhibitor maddeler (ABA) düzeyinde kısmi bir artış gözlenmiş tir. Bu sonuçlar inhibisyonun, endogen hormon sentezinin engellenmesi yoluyla değil, başka bir mekanizmaya müdahele sonucu ortaya çıktığını göstermekte ve hücrelerin mevcut hormon düzeyine karşı duyarlılıklarında ve davranış yeteneklerinde büyük bir azalış sonucu oluştuğu nu düşündürmektedir. ANAHTAR KELİMELER : Sigara dumanı, bitki büyüme maddesi, çimlenme, fide büyümesi, engellenme, hormon ekstraksiyonu, biyolojik test.