Yurt dışına giden öğrencilerin kültürlerarası yeteneklerinin gelişiminin önemi: Lisansüstü öğrenim görmek üzere anadili İngilizce olan ülkelere giden Türk üğrencilerinin hazırlanması

Bu çalışma, devlet bursu ile lisansüstü öğrenim görmek üzere yurt dışına giden öğrencilerin kültürlerarası becerilerinin, İngilizcenin uluslararası bir dil olması açısından araştırılması, kültürlerarası becerilerin gelişimini öngören bir ders programı oluşturulması ve uygulanmasında oluşmaktadır. Bu çalışma, devlet bursu ile yurt dışında öğrenim görmek üzere İngilizce hazırlık programına katılan öğrencilerin kültürlerarası becerilerinin belirlenmesi için yapılan tek ve ilk olan bir çalışmadır ve amacı, bir ders programı oluşturarak bu öğrencilere, İngilizcenin bir dünya dili olması işlevinden kaynaklanan farklı kullanımların sonucu olmasından kaynaklanan Anglofon ülkelerinde karşılaşacakları olası iletişim sorunlarının üstesinden gelebilme becerisi kazandırmak, kültürlerarası iletişim ortamlarında kendi kimlik, düşünce ve gereksinimlerini ifade edebilme donanımı kazandırmak, bu konu ile ilgilenen kişi ve mercilerin yararlanabileceği veri ve bilgi sunmak, öğrencilerin bu alandaki gereksinimlerine yönelik eğitimin amaç ve hedeflere ve kullanılacak malzemelerin düzenlenmesine ilişkin kriterleri belirlemektir. Bu çalışmada, sosyal öğrenme kuramı (Vygotsky 1997) temel alınmıştır ve çalışma buna uygun alarak hazırlık okulu yönetimi sosyal-konstrütravist bir yöntemle çalışmaya dahil edilerek işbirliği içinde yürütülmüştür. Ders programı, bu kuramsal yaklaşıma uygun olarak geliştirilmiş olan süreç temelli öğrenim modeline (Deardorff 2006) uygun olarak oluşturulmuş ve uygulanmıştır. Çalışmada kullanılan veriler ve değerlendirilmesi iki aşamadan oluşmuştur. İlk aşamada toplanılan veriler programın oluşturulması için gereken ihtiyaç analizinde kullanılarak müfredat oluşturulmuştur. Bu aşamadaki veriler üç guruptan toplanmıştır: a) Anadili İngilizce olan ülkelerde devlet bursu ile lisansüstü öğrenim görmekte olan 25 öğrenciden e-posta yöntemi ile görüşme yapılarak; b) İngilizce hazırlık programını tamamlayan 9 öğrenciden yurt dışına çıkmadan önce 6-adet kısa video konuşması hakkındaki görüşlerini belirtmeleri; c) İngilizce hazırlık programına katılan 30 öğrenciden programa başlamadan önce doldurdukları, kendi görüşlerini belirttikleri ihtiyaç analizi anketi (Bayyurt 2009 ve kültürlerarası duyarlılık anketi (Chen & Stratosa 2000). İkinci aşamada toplanan veriler uygulanan programın etkisini değerlendirmek için kullanılmış olup bu veriler programın uygulanma sürecinde yapılan gözlemlerden; programa katılan öğrencilerin program hakkındaki görüşlerinden; program yöneticilerinin öğrencilerden edindikleri geribildirimlere ve kendi gözlemlerine dayanan görüşlerinden; ve programın sonunda programa katılan öğrenciler ile programa katılmayan öğrencilerin doldurdukları kültürlerarası duyarlılık anketi ile ifade ettikleri görüşlerinin karşılaştırılmasından oluşmaktadır. Katılımcıların e-posta görüşmelerindeki 10 soruya verdikleri ve anadili İnglizce olan ülkelerdeki İngilizcenin kültürlerarası iletişim ortamlarına ilişkin kendi deneyimlerine dayanan görüşlerini ortaya koyan yanıtları, katılımcıların İngilizce hakkındaki eğilimleri ve İngilizcenin dünya dili konumu hakkındaki farkındalıkları ve kültürlerarası duyarlılıkları birbiri ile ilintili beş kavram ve kategori açısından incelenmiştir: • "İdeal İngilizce" ve anadil İngilizcesi hakkındaki algıları; • Kendi İngilizceleri hakkındaki algıları; • İngilizce öğrenim deneyimleri hakkındaki görüşleri; • Global İngilizceye olan eğilimleri • Kültürlerarası konularda farkındalık ve kültürlerarası gelişim gereksinimleri. Çalışma, katılımcıların, kendileri açısından iletişim kurmanın kurallara uymaktan daha önemli olduğuna belirterek vurgulayarak "İdeal İngilizce" ve anadil İngilizcesi algılarında önemli ölçüde değişiklik olduğunu ortaya koymasının yanı sıra katılımcıların yurtdışına çıkmadan önce kütürlerarası duyarlılıklarının önemli ölçüde yetersiz olduğunu, katılımcıların yurtdışına çıkmadan önce kültürlerarası gelişim eğitimi almaya arzu ettiklerini, global İngilizceye eğilimli olduklarını ve bu konunun yurt dışındaki ortama uyum sağlama ve etkin iletişim kurmalarına katkı sağlamada önemli bir faktör olduğunu kanıtlamıştır. İngilizce hazırlık programını tamamlayan 9 öğrenciden yurt dışına çıkmadan önce 6-adet kısa video konuşması hakkındaki görüşleri, iletişime katılım, kültürel farklılıklara saygı, iletişim kurma güveni, iletişimden zevk alma ve iletişimde etkin olma açılarından incelendi. Katılımcıların yanıtları ayrıca global İngilizce hakkındaki farkındalıkları, videolarda kullanılan İngilizce türlerine karşı tavırları, konuşmacıların kültürleri hakkındaki farkındalıkları, bu kültürlere karşı hoşgörüleri ve gerekli olması halinde bu konuşmacılarla iletişim kurma istekleri bakımından değerlendirildi. Katılımcıların verdikleri yanıtlar, yurtdışı hazırlık programlarındaki norm-temelli uygulamalar, kültürlerarası becerilerin gelişimi alanındaki yetersiz olmaları ve global İngilizce hakkındaki farkındalığın anadili İngilizce olan ülkelerin global ortamlarında başarılı iletişim kurmaya katkı sağlaması gibi konular hakkında önemli eleştirel görüşleri içermektedir. 30 öğrencinin İngilizce hazırlık programına başlamadan önce doldurdukları ihtiyaç analizi ve kültürlerarası duyarlılık anketlerindeki yanıtlar, katılımcıların, global İngilizce hakkındaki bilgilerinin ve kültürlerarası duyarlılıklarının anketin beş boyutunda da önemli ölçüde eksik olduğunu göstermiş ve yurt dışına çıkmadan önce bu konuda eğitim verilmesinin gerekli olduğunu ortaya koymuştur. Oluşturan ders programının müfredatı, kişisel kültürel farkındalık, derin kültür bilgisi ve sosyal dilbilim farkındalığı gibi kültürlerarası yetenek geliştirme konularını içermekte; İngilizcenin global konumunu temel alan, global İngilizce hakkında yeterli bir farkındalık yaratmayı hedefleyen ve global İngilizcenin kullanıldığı ortamlarda iletişim kurabilmek için gerekli olan yetenek ve becerilerin geliştirilmesini sağlamaya yarayan, farklı kültürlere değer verme ve saygılı bir tavır oluşturma, açıklık, esneklik, yargılamadan kaçınma, merak duyma ve belirsizlik durumunda sabırlı davranarak bilgi edinme isteği gibi sınıf içi aktivitelerden oluşmaktadır. İkinci aşamada toplanan veriler, uygulanan programın, katılımcıların global İngilizce farkındalıklarına ve kültürlerarası becerilerine önemli bir katkı sağladığını, programa katılmayan öğrencilerde ise herhangi bu konuda herhangi bir ilerleme olmadığını ortaya koymuştur. Çalışmanın bulguları, dil programı ve müfredatı oluşturma, dil planlaması ve politikası, dil öğretmenliği eğitimi ve dil eğitimi alanındaki araştırma alanlarında önemli pedagojik sonuçlar ortaya koymaktadır.