Chemical characterization of Sinopean archaeological common ware

ÖZETSİNOP ARKEOLOJİK GÜNLÜK SERAMİKLERİNİNKİMYASAL KARAKTERİZASYONUTUĞBA ARZU ÖZALKimya Bölümü Yüksek LisansTez Yöneticisi: Prof. Dr. Hasan N. ErtenAugust 2004Arkeolojik günlük kullanım kaplarının kimyasal karakterizasyonu tarih veulusların ticari ilişkilerini sayısal olarak açıklamak açısından önemlidir. Kimyaspektroskopik metodların uygulanmasıyla mikroskopik bir bakış açısı kullanırken,arkeolojistler genellikle yapısal analizlerin uygulandığı makroskopik çalışmalaryaparlar. Bu çalışma Türkiye'nin Karadeniz kıyısında yer alan Sinop Demircikökenli killer kullanılarak yapılmış günlük kullanım eşyaları üzerine yapılmıştır.Bunun nedeni ise ticaret yollarını üzerinde bulundurmuş bu yörenin jeopolitikönemidir.Sinop ilimizin yaklaşık 15 km güneyinde bulunan Demirci yöresinden alınmışkillerin ve arkeolojik kazılarda bulunmuş olan kil kökenli günlük kullanım kaplarınınelementel ve mineralojik analizleri yapılmıştır. Örneklerin elementelkomposizyonları X-Işını Floresans (XRF) spektroskopik yöntemiyle elde edilmişken,mineral yapıları Toz X-Işını Kırınımı (PXRD) ve Fourier Transform Kızıl Ötesi (FT-vIR) spekroskopik metoduyla incelenmiştir. Ayrıca killerin 50 ve 1000 Co arasındageçirdikleri karakteristik reaksiyonlar (dehidroksilasyon, dekompozisyon,transformasyonlar) Termal Gravimetrik Analiz (TGA) ile belirlenmiştir. Sinopörneklerinin karakterizasyonu yapılmış ve farklı bölgelere ait diğer örneklerlearasındaki benzerlik ve farklılıklar araştırılmıştır. Köken karakterizasyonun yanısıraüretim ve pişirme teknikleri incelenmiştir.Deneysel yöntemlere ek olarak standart kümeleme yöntemi ve temelbileşenlerine ayırma (PCA) gibi istatistiksel methodları uygulayan kemometrikteknikler de örnekler arasındaki gruplanmaları belirlemek için kullanılmıştır.Bu çalışmanın sonucu olarak, kil ve seramik örneklerin değişen miktarlardamontmorillonit, kuvarz, feldspar, piroksen, kalsit ve hematit minerallerini içerdiklerigözlemlenmiştir. Mineralojik ve elementel data kullanılarak renk değişikliklerininpiroksen minerali içinde bulunan kalsiyum elementinden kaynaklandığı söylenebilir.Açık renkli örneklerde bu elementin miktarı yüksekken kırmızı renklilerde azdır.Elementel dataların istatistiksel metodlarla yorumlanması sonucunda Demirciörnekleri arasında seramiğin kullanımına bağlı olan bir sınıflandırmanın mümkünolduğu görülmüştür. Ayrıca kimyasal analizlerin yorumlanmasıyla iki farklı yöredenolan seramikler arasında seramikler aynı dönemin şekilsel özelliklerine sahip olsabile sınıflandırma yapmak mümkündür.Anahtar Kelimelers: X-Işını Floresans Spektroskopisi, Toz X-Işını Kırınımı, Termalgravimetri, Fourier transform kızıl ötesi, günlük kullanım kapları,KümelemeYöntemi, Temel Bileşenlerine Ayırma Yöntemi, Sinop, kilvi