Sinoviyal eklem sıvısında fosfolipid zenginleştirme için monodispers-mezoporoz SiO2 metal oksit afinite kromatografisi (MOAC) sorbentinin geliştirilmesi

Hastalıkların teşhisi, seyrinin izlenmesi ve tedavi etkinliğinin gözlemlenmesi tıp biliminin önde gelen odak noktaları arasında yer almıştır. Geleneksel yöntemler bu yönüyle erken müdahale imkânı açısından günümüz şartlarında yetersiz kalabilmektedir. Laboratuvar teknolojileri ve kromatografik yöntemlerdeki gelişmeler, klinik tabloların moleküler düzeyde incelenmesine olanak sağlamış; zaman, işgücü ve maliyet etkin alternatiflerin önünü açmıştır. Osteoartrit (OA) de dahil olmak üzere artropatilerin teşhisi, seyrinin izlenmesi ve tedavi etkinliğinin değerlendirilmesi genellikle hastayla gerçekleştirilen kalitatif parametrelere dayalı anketler aracılığıyla yapılmaktadır. Kantitatif karşılaştırmaların yapılabileceği analitik bir yöntemin geliştirilmesi, tedavi planlaması başta olmak üzere klinik süreçlere fayda sağlayacaktır. Sinoviyal eklem sıvısı (SES), eklem bölgesi için sürtünmeyi azaltan bir kayganlaştırıcı olmakla beraber, aynı zamanda kıkırdak ekstrasellüler matrisi ve vasküler dolaşım sırasında salınan moleküller için bir transfer ortamıdır. Sinovyum, menisküs, eklem bağı ve eklem kapsülü gibi yapılar, sinoviyal eklem sıvısına sekresyon yoluyla çeşitli belirteçleri eksprese eder. Kemik ve kıkırdak homeostazisi için yapım ve yıkım olayları sonucunda oluşan anabolitler ve katabolitler de SES'e difüze olur. Dolayısıyla SES'in etkileşime girdiği doku ve sistemlerde yaşanabilecek anormal bir durum, moleküler düzeyde sinoviyal eklem sıvısına da yansımaktadır. Tez çalışması kapsamında SES içerisinde bulunan fosfolipidlerin (FL'ler) özgül ve seçici olarak tespitine yönelik bir mikroekstraksiyon sorbentinin geliştirilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla SiO2, SiO2@PEI ve SiO2@PEI@Ti(IV) aday sorbentler olarak belirlenmiştir. Önçalışmalar neticesinde SiO2 ile elde edilen sonuçların daha anlamlı olması sebebiyle deneysel çalışmalar monodispers-mezoporoz SiO2 mikrosferler ile gerçekleştirilmiştir. Monodipers-mezoporoz SiO2 mikroküreler, çok basamaklı hidroliz kondenzasyon yöntemiyle sentezlenmiştir. Mikrokürelerin karakteristik yapıları SEM, XPS, XRD, ICP-OES ve BET yöntemiyle incelenmiştir. Sinoviyal eklem sıvısı, eklem kıkırdağı ile ilişkili biyobelirteçleri içerdiğinden çalışmalar bu biyolojik materyal üzerinden gerçekleştirilmiştir. Sıvı-sıvı ekstraksiyon (SSE) yöntemiyle SES'ten ekstrakte edilen lipit fraksiyonu, monodispers-mezoporöz SiO2 mikrokürelerle etkileştirilerek fosfolipid zenginleştirme performansı açısından incelenmiştir. SSE sonrası katı faz ekstraksiyon (KFE) protokolü ile elde edilen fraksiyonda toplam 141 FL karakterize edilirken, konsantre ekstrakttan SSE sonrası elde edilen fraksiyonda tespit edilen FL sayısı 164 civarında bulunmuştur. Bu iki sayının birbirine yakın olması zenginleştirmenin başarılı olduğu ve FL'ler açısından seçici olduğunu göstermektedir. Ekstraksiyon verimliliği her iki yöntemle tespit edilen 44 ortak pik üzerinden değerlendirilmiştir. Sonuç olarak FL zenginleştirmesi, önerilen KFE protokolüyle başarıyla gerçekleştirilmiştir. Önerdiğimiz KFE protokolü ile SES'te gerçekleştirilen FL zenginleştirme işlemi sonucunda sorbentin FL zenginleştirmede başarılı olduğu ortaya konmuştur. Monodispers-mezoporöz SiO2 mikroküreler, SES örneklerinde FL'lerin seçici olarak zenginleştirilmesi için uygun bulunmuştur. Bu mikrokürelerin, OA'ya yönelik araştırmalar da dahil olmak üzere fizyolojik ve patolojik durumlarda FL değişikliklerini tanımlamak için kullanılabileceği sonucuna varılmıştır.