Sistemik lupus eritematozus ve ailesel akdeniz ateşi tanılı çocuklarda uyku kalitesi, melatonin ve hastalık aktivitesinin birbiriyle ilişkisi

Amaç: Sistemik lupus eritematozus (SLE) kronik, multisistemik ve otoimmün bir hastalıktır. Uyku ile ilgili sorunlar kronik hastalığı olanlarda yaşam kalitesini bozarak hastalık alevlenmesine neden olabilmektedir. Çalışmamızda SLE hastalarında melatonin düzeyinin uyku kalitesi ve hastalık aktivitesi ile ilişkisini araştırmayı amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma etik kurul onayı alınarak Aralık 2022 ile Ağustos 2023 tarihleri arasında gerçekleştirildi. KTÜ Tıp Fakültesi Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı Çocuk Romatolojisi Bilim Dalı'nda izlemi yapılan SLE tanısı olan 12 yaşından büyük 30 hasta alındı. Ailesel Akdeniz Ateşi (AAA) hastalık kontrol grubu olarak seçilmiş olup yaş ve cinsiyet uyumlu 30 hasta alındı. Sağlıklı kontrol grubuna da yaş ve cinsiyet uyumlu 30 çocuk alındı. Pittsburg Uyku Kalite İndeksi (PUKİ) anketi hastaya, Çocuklar için Yaşam Kalitesi Ölçeği (ÇİYKÖ) ise hem hastaya hem ebeveyne uygulandı. İdrarda melatonin düzeyi ELISA yöntemiyle çalışıldı. Bulgular: SLE hastalarının ortalama tanı yaşı 11,6 yıl olup hastaların %50'si erkek idi. PUKİ'ye göre değerlendirildiğinde SLE ve AAA grubunun her ikisinde %63,3 oranında kötü uyku kalitesi saptandı. Hasta gruplarının uyku kalitesi sağlıklı kontrol grubuna göre (%0) daha kötü idi (p<0001). Çalışmamızda SLE, AAA ve sağlıklı kontrol grubunun ortalama idrar melatonin düzeyleri (sırasıyla 108,2, 107,6 ve 112,4 ng/ml) birbirlerine benzerdi. Cinsiyete göre melatonin düzeyleri yönünden gruplar arasında fark yoktu. Hasta gruplarının tanı yaşı ve hastalık izlem süresi ile melatonin düzeyleri arasında bir korelasyon bulunmadı. SLE, AAA ve sağlıklı kontrol grubunun ortalama ÇİYKÖ puanına (sırasıyla 73,3, 71,1 ve 85,2) göre değerlendirildiğinde hasta gruplarının yaşam kalitesi sağlıklı kontrol grubundan daha düşük idi (sırasıyla p=0,002; p<0,0001). Hem SLE hem de AAA hastalarında kötü uyku kalitesinin, melatonin düzeyini ya da yaşam kalitesini etkilemediği görüldü (p>0,05). SLE hastalarının aktivite skorları SLEDAI'ye göre değerlendirildiğinde %46,7'sinde aktivite gözlenmemiş olup %33,3'ünde hafif aktivite ve %20'sinde orta aktivite görüldü. Yüksek ve çok yüksek aktivitesi olan hasta yoktu. SLE hastalarında hastalık aktivitesi olmayanların melatonin düzeyi ortalaması 122,7, hafif aktivitesi olanların 96,2 ve orta aktiviteye sahip olanların ise 96,8 idi. AAA hastalarının hastalık şiddeti için ISSF'ye bakıldığında %93,3'ü hafif şiddette ve %6,7'si ise orta şiddette hastalık olarak değerlendirildi. Ciddi şiddette hastalığı olan yoktu. Hastalık şiddeti hafif olanların melatonin düzeyi ortalaması 106,2 ng/ml ve orta şiddetli olanların 127,2 ng/ml idi. Hem SLE'de hem de AAA'da hastalık aktivitesinin, melatonin düzeyleri ve yaşam kalitesi üzerine herhangi bir etkisi saptanmadı. Sonuç ve Öneriler: Bildiğimiz kadarıyla çalışmamız SLE ve AAA hastalarında uyku ve yaşam kalitesi, hastalık aktivitesi ve melatoninin birbiri ile olan ilişkisinin değerlendirildiği ilk araştırmadır. SLE hastaları sağlıklı kontrollerden daha kötü uyku kalitesine ve daha düşük yaşam kalitesine sahip olmakla birlikte melatonin düzeyleriyle arasında herhangi bir ilişki bulunmadı. SLE hastalarının ortalama melatonin düzeyleri kontrollerle benzer düzeydeydi. SLE'de hastalık aktivitesinin melatonin düzeyleri ya da yaşam kalitesi üzerinde herhangi bir etkisi görülmemekle birlikte melatonin düzeyleri ile yaşam kalitesi arasında da herhangi bir ilişki yoktu. Hasta grubunda yüksek ve çok yüksek hastalık aktivitesinin olmamasının tüm bu sonuçları etkilediğini düşünmekteyiz. Daha fazla sayıda ve aktivitesi yüksek hastaların katıldığı çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: sistemik lupus eritematozus, ailesel Akdeniz Ateşi, melatonin, uyku