Siyasal elitizm teorileri ve güçlü demokratik elitizm modeli üzerine bir inceleme

Elitizm teorisi, tarih boyunca tüm toplumları elitlerin yönettiğini savunmaktadır. Literatürde elitizm teorisinin hem demokratik olan hem de demokratik olmayan versiyonları mevcuttur. Bu çalışma, klasik elitizm, normatif elitizm ve demokratik elitizm teorilerini ve ayrıca Turkish Studies dergisinde yayımlanan ve demokratik elitizm teorisi alanında ortaya konulan yeni bir model olan Güçlü Demokratik Elitizm Modeli'ni incelemektedir. Tezimiz; elitim teorileri bağlamında, yalnızca elitlere yönetme hakkı tanıyan "normatif elitizm", elitlere ağırlık veren ve halka yalnızca seçimlere katılma hakkı tanıyan "klasik elitizm" ve halkın demokratik süreçlere katılımını genel olarak destekleyen "demokratik elitizm" gibi farklı elitizm teorilerinin ayırt edici yönlerini ortaya koyduktan sonra, Güçlü Demokratik Elitizm Modelini, diğer elitizm modelleriyle karşılaştırmakta ve söz konusu modelin özgün yanlarını ve geliştirilmeye ihtiyaç duyan boyutlarını ortaya koyarak, eleştirel bir incelemeye tabi tutmaktadır. Özünde Mannheim'ın parçalı ve çoğul elit görüşünden yararlanılarak oluşturulmuş olan; denge ve fren mekanizmalarıyla kurumsal bir temele oturtulan Güçlü Demokratik Elitizm Modeli'nin; bir yandan güçlü, parçalı, vatansever, halkçı ve erdemli elitler, öte yandan ise güçlü ve tam katılımcı bir yurttaşın gerekliliğini savunması ile diğer elitizm modellerinden farklılaştığı görülmektedir. Erdemli elitler vurgusu, bugün kimilerine Platon'u veya otoriter cumhuriyetçi elitistleri çağrıştırabilecek olsa da, Güçlü Demokratik Elitizm Modeli, erdemli elitleri meşru bir yapı olarak demokratik elitizmin içine (yeniden) dâhil etmeyi önermektedir. Güçlü elitlerin gerekliliğine ve tekçiliğe düşülmeden, bireysel hak ve özgürlüklerin korunması gerekliliğine yaptığı vurguyla, katılımcılığı öne çıkaran Rousseau'dan farklılaşan Güçlü Demokratik Elitizm Modeli; Habermas'ın müzakereci demokrasisinden ise, ekonomik demokrasi olmadan müzakereci demokrasinin uygulanamayacağı görüşü ile ayrışmaktadır. Son yıllarda dünya genelinde ekonomik eşitliğin epeyce yara aldığı düşünüldüğünde, Güçlü Demokratik Elitizm Modelindeki ekonomik demokrasi vurgusunun, oldukça güncel bir ihtiyaca karşılık olarak, post-modern dünyanın sosyal adalet ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde ortaya konulduğu görülmektedir. Çalışmada, Güçlü Demokratik Elitizm Modelinin pratik dünyada işlerlik kazanabilmesi için modele katılması öngörülebilecek olan bir takım niteliklere de yer verilmiştir. Bu bağlamda, Güçlü Demokratik Elitizm Modelinin gerçek siyaset dünyasında fonksiyonellik kazanabilmesi için çok özel bir vatandaşlık eğitimi ve vatandaşlık erdemleri gerektireceğine özel bir vurgu yapılmıştır. Günümüz liberal demokratik toplumları için, vatandaşlık erdemleri ve eğitiminin ne kadar güncel ve önemli bir konu olduğu ortadadır. Dolayısıyla Güçlü Demokratik Elitizm Modelinin bu boyutlarının ilerideki çalışmalarda daha da geliştirilebileceğini düşünüyoruz. Bütün bunlar neticesinde, tezimizde Güçlü Demokratik Elitizm Modelinin, cumhuriyetçi, siyasal liberal ve sosyal eşitlikçi görüşlerin sentezlenmesiyle oluşturulan, özgün bir demokratik elitizm modeli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.