Failure of political İslam in responding to social demands: The case of the Islamic republic of Iran, 1980-2020

Bu tez İslam devriminden sonra İran'da kurulan siyasal İslam rejimin toplumdan gelen talepleri karşılamakta yaşadığı başarısızlıkları analiz etmektedir. Yeni kurulan İslam rejimi, Şeriat yasalarına dayandırılarak oluşturulan anayasanın demokratik, ekonominin eşitlikçi, mazlumları önceleyen ve dolayısıyla halkın gerçek taleplerine duyarsız kalan Pehlevi monarşisinden farklı bir rejimin kurulacağı iddiasında bulunmuştur. Ancak devrime katkı sunmuş olan bazı grupların; Sosyalistler, Milliyetçiler, Liberaller ve hatta muhalif olan dindarların devrim sonrası süreçte ihraç edilmiş olmaları ve İslamcı grupların yeni kurulan rejimde varlıklarının güçlenmesi, devrimin şekil değiştirmesine, güç dengelerinin farklılaşmasına ve İslamcıların vaat ettikleri sistemi kuramamalarına neden olmuştur. Humeyni'nin dini lidere devlet sistemi içerisinde bütün gücü ve yetkiyi sağlayan Velayat-e Faqih teorisi, ulemaya da devletin bütün kurumlarında asıl güç ve otorite sahibi olmanın yolunu açmıştır. Dolayısıyla, kurulan İslam rejimi, ülkede demokratik yönetim sistemi, eşit gelir dağılımı ve toplumsal taleplerin karşılandığı bir sistem kurmak yerine, toplumu baskılayarak İslamileştirmeye çalışan, ekonomide eşit gelir dağılımını sağlayamayarak aşırı zengin grupların oluşmasına neden olan, toplumda cinsiyet eşitsizliğinin önünü açarak kadınların daha fazla baskıya maruz bırakılmasına sebebiyet veren ve toplumsal taleplerin karşılanmadığı bir sistem olmuştur. Bu nedenle, İslam rejimi, kurulduğu günden bu yana; demokratik bir seçim sistemi, kamusal ve sosyal alanlarda cinsiyet eşitliği, ekonomik refah, özgür toplum, kadın ve medya, eğitim koşullarının iyileştirilmesi ve yaşam standartlarının yükseltilmesi gibi toplumdan gelen sosyal taleplerin karşılanamadığı bir rejim olmuştur.