Şizofreni hastalarına bakım verenlere uygulanan Farkındalık Temelli Öz Şefkat Programı'nın bakım yükü, yaşam doyumu ve baş etme düzeylerine etkisi

Bu çalışmanın amacı şizofreni hastalarının bakım verenlerine uygulanan Farkındalık Temelli Öz Şefkat Programı'nın "bakım yükü", "yaşam doyumu" ve "stresle başa çıkma" üzerine etkisini incelemektir. Araştırma, ön test-son test düzeninde tasarlanmış paralel gruplu randomize kontrollü bir çalışmadır. Çalışma, ClinicalTrials.gov'da (NCT06941909) kayıt altına alınmıştır. Çalışmanın grubunu Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Ruh sağlığı ve Hastalıkları Polikliniğine kayıtlı şizofreni hastalarının bakım verenleri oluşturmuştur. Çalışma grubuna müdahale (22) ve kontrol grubunda (22) olmak üzere 44 bakım veren alınmıştır. Verilerin toplanmasında Kişisel Bilgi Formu, Zarit Bakıcı Yükü Ölçeği, Yaşam Doyumu Ölçeği ve Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği ile toplanmıştır. Müdahale grubundaki katılımcılara, haftada 1 oturum olacak şekilde sekiz hafta FTÖŞP uygulanmış, kontrol grubuna herhangi bir müdahale yapılmamıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; tanımlayıcı istatistikler, bağımlı ve bağımsız gruplarda t testi, ki-kare analizleri ile etki büyüklüğüne yönelik Cohen d ve kısmi eta kare analizlerinden yararlanılmıştır. Zaman ve grup etkileşimi ise karma ANOVA analizi ile değerlendirilmiştir. Bağımsız değişkenler yönünden gruplar arası homojenlik ki-kare analizi (çok gözlü ki-kare, Yates düzeltmeli ki-kare, Fisher Kesin testi) yapılarak değerlendirilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgulara göre, Farkındalık Temelli Öz Şefkat Programı'nın bakım veren bireylerin bakım yükü, yaşam doyumu ve stresle başa çıkma tarzlarına olumlu etkisi olmuştur. Uygulama sonrasında; müdahale grubundaki bireylerin yaşam doyumu düzeyleri ile stresle etkili başa çıkma tarzları ölçeği "kendine güvenli yaklaşım", "iyimser yaklaşım" ve "sosyal desteğe başvurma" alt boyutlarında anlamlı düzeyde artma, bakım yükü düzeyleri ve stresle başa çıkma tarzları "çaresiz yaklaşım" ve "boyun eğici yaklaşım" alt boyutlarında ise anlamlı düzeyde azalma olduğu saptanmıştır (p<0.05). Müdahale ve kontrol grubundaki bireylerin bakım yükü ölçeği, yaşam doyumu ölçeği ve stresle başa çıkma tarzları ölçeği tüm alt boyutları toplam puanına ait başlangıç ölçümü puan ortalamaları arasında anlamlı fark bulunmazken (p>0,05), müdahale sonrası her iki grubun puan ortalamaları arasında anlamlı fark olduğu saptanmıştır (p<0,05). Son test sonuçlarına göre, Farkındalık Temelli Öz-Şefkat Programı'nın müdahale grubundaki katılımcıların bakım yükü (Cohen d=0,882), stresle etkisiz başa çıkma tarzları çaresiz yaklaşım (Cohen d=0,806) ve boyun eğici yaklaşım (Cohen d=0,592) alt boyutları üzerinde azalma yönünde; yaşam doyumu (Cohen d=0,843) ile stresle etkili başa çıkma tarzları kendine güvenli yaklaşım (Cohen d=0,612), iyimser yaklaşım (Cohen d=0,821) ve sosyal desteğe başvurma (Cohen d=0,622) alt boyutları üzerinde ise artış yönünde yüksek düzeyde etki büyüklüğüne sahip olduğu belirlenmiştir. Tüm bu değişkenler için gerçekleştirilen karma ANOVA analizleri, zaman*grup etkileşimlerinin istatistiksel olarak anlamlı olduğunu ve bu farkların deney grubunun son test ölçümlerinden kaynaklandığını göstermiştir. Bu çalışma bulguları doğrultusunda, uygulanan Farkındalık Temelli Öz şefkat Programı'nın şizofreni hastalarına bakım verenlerin bakım yükü ve yaşam doyumu düzeyleri ile stresle başa çıkma tarzları üzerinde etkili sonuçlar veren, etkili bir hemşirelik müdahalesi olduğu söylenebilir. Anahtar Sözcükler: Bakım verenler; Bakım yükü; Farkındalık Temelli Öz Şefkat Programı; Yaşam Doyumu; Stresle Başa Çıkma.