Türkiye'de çeltiğin toplumsal tarihi

Bu çalışma, 1948-2018 arası dönemde Türkiye'deki çeltik tarımının dönüşümünü devletin, toplumun ve ekonominin nezdinde incelemektedir. Marshall Yardımı sonrasında Yeşil Devrimin en önemli uygulama alanlarından biri olan çeltik mekânsal açıdan Meriç Havzası, Aşağı Kızılmak –Aşağı Yeşilırmak Havzaları ve Karacadağ Tarım Havzası olmak üzere üç havza üzerinden ele alınmaktadır. Gerek bu havzaların Türkiye'deki coğrafi yerleri gerekse tarımsal yapılarında ve beşeri sermayelerindeki farklılıklar, bu bölgelerin alan çalışması olarak seçiminde belirleyici olmuştur. Ancak bu havzaların yanı sıra Güney Marmara, Adana, Batı ve Orta Karadeniz Bölümlerinde de çeltik ekim kültürü vardır. Bir diğer ifade ile bu tez çeltik tarımı üzerinden hem tarihsel süreçte bir tarımsal dönüşüm hikâyesini anlatmakta hem de mekânsal ölçekte havzalar arasında karşılaştırmalı bir bakış açısı sunmaktadır. Dolayısıyla bu çalışma iktisat tarihi, toplumsal tarih ya da çevre tarihi alanlarında değerlendirilebilecek bir çalışmadır. Bu tezin temel iddiası ise biyolojik ve zirai özellikleri sayesinde çeltiğin, bu havzalarda devleti, toplumu ve ekonomiyi yönlendiren tarihsel bir aktör olduğunu kanıtlamaktır. Buna dayanarak, bu çalışma doğa ve toplum arasına keskin sınırlar koymaktan ve insan merkezli bir tarih yazımından uzaktır. Bu bağlamda, bu çalışma insanın arzuları ve çeltiğin biyolojik ve zirai gereksinimleri arasındaki karşılıklı ilişkileri ve çıkarları merkeze alarak konuyu incelemektedir. Bu çalışmanın amacı ise çeltiğin ekiminden ve hasadından, pirince işlenmesine ve tüketilmesine kadar çeltiğin bürokratik, iktisadi ve toplumsal ağlarını açıklamaktır. Bu tezdeki temel bulgular ise çeltiğin toplumsal, kültürel, ekonomik, sanatsal ve bürokratik bir meta olduğudur. Bu bağlamda, uzmanlaşmış ve yoğun emek isteyen çeltik, genlerini geleceğe taşıyabilmek ve yayabilmek için toplumla, devletle ve piyasa aktörleri ile işbirliği yapmaktadır. Ayrıca, insanoğlunun pirince duyduğu arzunun temelinde ise kazanç, besin ihtiyacı ve karlılık bulunmaktadır. Çeltiği tek kelime ile özetlemek gerekirse, çeltik zıtlıkların ürünü olarak kavramsallaştırılabilir. Nitekim iş birliğiyle çıkar çatışmasını ve çeltiğin ekimindeki bürokratik kontrol ile satış fiyatındaki serbest piyasa ekonomisini aynı anda barındıran başka bir ürün bulmak çok zordur.