Soğuk savaş sonrasında güvenlik algısının değişimi: Doğu Avrupa ve Türkiye karşılaştırması

Bu çalışmada, Soğuk Savaş sonrası süreçte, güvenlik anlayışının değişimi ve bu dönüşümün Doğu Avrupa ülkeleri ile Türkiye'deki güvenlik paradigmaları üzerindeki etkileri incelenmektedir. Çalışmanın temel sorunu, Türkiye ve Doğu Avrupa ülkelerinin güvenlik yaklaşımları temelinde yaşadıkları değişime ait benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkarılmasıdır. Bu çerçevede ilk olarak, çalışmanın kuramsal çerçevesini oluşturmak amacıyla güvenlik kavramına dair genel kabuller incelenmiş olup, 1990 sonrası dönemde güvenlik anlayışının dönüşümü teorik çerçevede açıklanmıştır. Bu aşamanın akabinde, Soğuk Savaş dönemi temel güvenlik aktörlerinden birisi olan ve bahsi geçen ülkelerle ilişkileri bakımından güvenlik politikalarını yönlendirici pozisyona sahip NATO'dan bahsedilmektedir. Ayrıca, Doğu Avrupa ülkeleri ve Türkiye'nin demokrasi, insan hakları ve özgürlükler başta olmak üzere, yeni güvenlik anlayışına dair temel varsayımları kabulü, Avrupa Birliği ile ilişkileri üzerinden anlatılmıştır. Ülkelerin, NATO ve AB ile ilişkileri temelinde yaşamış oldukları kısmen benzer süreçlerin yanı sıra ülkelerin güvenlik yaklaşımlarının dönüşümüne ait ortak temel sorun olan asker-sivil ilişki yapısı incelenmiştir. Bu kapsamda Doğu Avrupa ülkeleri ile Türkiye'deki asker-sivil ilişkileri teorik bir yapıda sorgulanmıştır. Tezin varmak istediği sonuç bağlamında, Doğu Avrupa ülkelerinden Polonya ve Ukrayna'nın yaşamış olduğu dönüşüm öncelikli olarak açıklanmıştır. Güvenlik paradigmaları kapsamında, özellikle Polonya ve Ukrayna'nın 1990 sonrası süreçte AB, NATO ve asker-sivil ilişkileri bağlamında yaşamış olduğu değişimin ölçüsü, Türkiye ile karşılaştırılabilecek niteliğe sahiptir. Bu üç ülke de yeni güvenlik anlayışına ait birey, çevre, insan hakları vb. konuları geç benimsemiş ve bunu yaparken de bir dizi keskin dönüşüme ihtiyaç duymuşlardır. Türkiye, Polonya ve Ukrayna'nın iç, dış ve güvenlik politikalarının dönüşüm süreçlerine ait benzerlik ve farklılıklarının ortaya çıkarılması, tezin temel amacını yansıtmaktadır. Anahtar Kelimeler: NATO, Avrupa Birliği, Güvenlik, Sivil-Asker İlişkileri, Soğuk Savaş