Sokak mekanlarında kapalılık algısının sanal gerçeklik tabanlı değerlendirilmesi

Kentsel mekan, yapılı çevrenin oluşturduğu fiziksel düzen içerisinde kullanıcıların mekanı deneyimleme biçimini şekillendiren algısal ve biçimsel özelliklerin bütünüdür. Kentsel mekan türlerinden biri olan sokak mekanları ise yönlendirici, dinamik ve hareketi teşvik eden yapılarıyla yaya ölçeğinde mekansal algının oluşumunda önemli bir rol üstlenmektedir. Kentsel mekanın algılanmasında belirleyici bir parametre olan kapalılık etkisi, sokak mekanının binalar ve diğer düşey elemanlar tarafından görsel olarak çevrelenme derecesiyle ortaya çıkan algısal bir niteliktir. Bu tez çalışmasının amacı, sokak mekanında kapalılık etkisinin yönetmelikte tanımlanan sınırlamalar doğrultusunda nasıl değiştiğinin ve bu değişimin kullanıcıların algısal deneyimine nasıl yansıdığının sanal gerçeklik tabanlı bir deneysel araştırma ile değerlendirilmesidir. Bu kapsamda, yönetmelikte belirtilen eşiklere bağlı olarak farklı oranlarda sokak modelleri oluşturulmuş ve bu modeller sanal gerçeklik tabanlı bir deney kurgulanarak katılımcılar tarafından deneyimlenmiştir. Deneysel süreçten elde edilen veriler SPSS yazılımında frekans tabloları ve Ki-kare analizleriyle, açık uçlu sorulara verilen yanıtlar ise MAXQDA programında kelime bulutu ve kod–tema analizleriyle değerlendirilmiştir. Kavramsal ve teorik bir çerçeveye dayanan bu tez çalışması, sokak mekanlarındaki kapalılık algısının fiziksel oranlarla ilişkisini kullanıcı temelli bir yaklaşımla ortaya koyarak, yasa koyucular, uygulayıcılar ve tasarımcılar için sokak mekanının boyutsal özellikleriyle bağlantılı algısal etkilerini görünür kılan yol gösterici bir kılavuz niteliği taşımaktadır.