Türk ergenlerinin sosyo-duygusal gelişiminde ebeveyn aktif takip etme ve duygu sosyalleştirme davranışları: Bir yordama modeli

Ergenlerin sosyo-duygusal gelişimleri için ebeveyn duygu sosyalleştirmesinin (DS) ve istek/talep davranışlarının önemli olduğu önceki araştırmalarda gösterilmiştir. Literatürde bu iki ebeveynlik davranışının birlikte ergenin dışsallaştırma, içselleştirme ve prososyal davranışlarla nasıl ilişkilendirildiğine dair yeterli çalışma yoktur. Bu tez, ebeveyn talebi, destekleyici ve destekleyici olmayan DS'nin hem ayrı ayrı hem de bir arada olmak üzere, Türk ergenlerde dışsallaştırma, içselleştirme ve prososyal davranışları nasıl yordadığını inceleyen iki anket çalışmasından oluşmaktadır. Buna ek olarak, DS uygulamalarının ebeveyn talebi ile ergenlerin dışsallaştırma, içselleştirme ve prososyal davranışları ile olan ilişkisini nasıl etkilediği araştırılmıştır. İlk çalışma, ebeveynlik davranışlarını ve ergenlerin gelişimsel sonuçlarını bildiren 183 anneden oluşmaktadır (Ortyaş=42.11, SSyaş= 5.04). Tüm ebeveynlik davranışları birlikte değerlendirildiğinde, destekleyici olmayan DS'nin prososyal davranışları negatif olarak yordadığı; içselleştirme ve dışsallaştırma sorunlarını anlamlı düzeyde pozitif olarak yordadığı bulunmuştur. Destekleyici DS ve talep, prososyal davranışları anlamlı düzeyde pozitif olarak yordamıştır. Talep ve destekleyici DS arasındaki marjinal olarak anlamlı etkileşim içselleştirme modelinde, talep ve destekleyici olmayan DS arasındaki marjinal olarak anlamlı etkileşim prososyal davranışları modelinde incelenmiştir. İkinci çalışma, 376 anneden (OrtYaş=40.24, SSYaş= 5.34) ve 323 babadan (OrtYaş= 43.06, SSYaş = 5.48) oluşan sosyokültürel ve sosyoekonomik olarak temsili iki örneklem içermektedir. Sonuçlara göre talebin hem anne hem de baba regresyon modellerinde dışsallaştırma davranışlarıyla marjinal olarak anlamlı bir şekilde ilişkili olduğu ve talebin baba modelinde prososyal davranışları pozitif yönde anlamlı düzeyde yordadığı bulunmuştur. Talep ve DS arasındaki etkileşimler incelendiğinde anlamlı ilişkiler olduğu görülmüştür. Anne örnekleminde destekleyici DS düşük olduğunda talep, içselleştirme sorunlarını pozitif yönde yordamıştır. Ayrıca annenin talep davranışları yalnızca destekleyici olmayan DS düşük olduğunda prososyal davranışları olumlu düzeyde yordamıştır. Sonuçlar sosyokültürel, sosyoekonomik bağlamda ve öz-belirleme kuramı çerçevelerinde tartışılmıştır.