Solunum havası karbonmonoksit düzeylerinin sigara kullanma ve bir yıllık sigara bırakma durumuyla ilişkisi: Prospektif kohort çalışması

Giriş ve amaç: Önlenebilir ölüm sebeplerinin başında sigara kullanımı gelmektedir. Sigara ile yoğun mücadele programları uygulanmasına rağmen sigara bırakma oranları halen tatmin edici seviyeye ulaşamamıştır. Çalışmamızın amacı, nikotin bağımlılık düzeyleri ile solunum havasındaki CO düzeyleri arasındaki ilişkiyi, solunum havası CO düzeylerinin bırakma başarısı üzerine etkisini ve bırakma başarısına etki eden diğer faktörlerin araştırılmasıydı. Gereç ve yöntem: İleriye dönük tanımlayıcı-analitik tipteki bu çalışmaya ADÜ aile hekimliği sigara bırakma polikliniğine Ekim 2018-Mart 2019 tarihleri arasında sigara bırakmak amacıyla başvuran sigara kullanıcıları katıldı. Kontrol grubu olarak da sigara içicilerin yakınları ve ADÜ aile hekimliği polikliniğine başvuran sigara kullanmayan gönüllüler seçildi. Veriler sigara bırakma polikliniği izlem protokolü formu aracılığı ile toplandı. CO ölçümleri Bedfont piCO Smokerlyzer cihazı kullanılarak yapıldı. Veri analizi SPSS 25.0 paket programı ile yapıldı. Tanımlayıcı istatiksel yöntemlerin yanı sıra niceliksel verilerin karşılaştırılmasında Mann-Whitney U ve Student t testi, kategorik verilerin karşılaştırılmasında ki-kare ve Fisher's exact testi, korelasyonu saptamak amacıyla Spearman korelasyon testi kullanıldı. Korelasyon katsayısı (r) 0,000-0,249 arası zayıf; 0,250-0,499 arası orta; 0,500-0,749 arası güçlü; 0,750-1,000 arası çok güçlü ilişki olarak değerlendirildi. CO düzeylerinin nikotin bağımlılığını öngörme performansı için ROC eğrisi analizi yapıldı. Farklı kesme noktaları için duyarlılık ve seçiciliğin yanı sıra ROC eğrisi altında kalan alan rapor edildi. Anlamlılık düzeyi olarak 0,05 değeri kullanıldı. Bulgular: Çalışmamıza katılan 82 hastada sigara bırakma başarı oranımız %25,6 olarak saptandı. Solunum havasında ölçülen CO değeri ile Fagerström nikotin bağımlılık testi (p=0,000), SİYİ skoru (p=0,000) ve günlük içilen sigara miktarı (p=0,000) arasında anlamlı ilişki saptandı. Kontrol grubu ve çalışma grubu arasında ölçülen CO değerleri de anlamlı olarak farklıydı (p=0,000). Yapılan ROC eğrisi analizinde kesme noktası 4,5 ppm alındığında CO ölçümünün sigara kullanmayı öngörme duyarlılığı %86,6 ve seçiciliği %95,1 olarak saptandı. ROC eğrisi altında kalan alan (AUC) ise 0,961 (%95 Güven Aralığı 0,936-0,987; p=0,000) idi. Önceden sigarayı bırakmayı düşünmüş olma (p=0,050), bırakma sebebinin hastalık-hastalık korkusu olması (p=0,011), kontrollere düzenli gelmek (p=0,000), tedaviye uyum (p=0,000), reçete edilen ilaçları alma (p=0,016) ve başlangıçta ölçülen CO düzeyi (p=0,015) sigara bırakma başarısı üzerine etkili bulundu. Bırakma başarısı, bırakma girişimi sayısı ile ters orantılı olarak ilişkili saptandı (p=0,006). Yapılan çoklu regresyon analizi sonucunda sigara bırakma başarısı tedaviyi düzenli kullanmayanlara göre düzenli kullananlarda 18,0 kat (%95 GA: 3,7-87,6) daha fazlaydı. Sigarayı bırakma başarısı daha önce yaptığı her bırakma girişimi için 1,8 kat (%95 GA: 1,0-3,1) ve ilk görüşmede ölçülen CO düzeyinde her 1 ppm artış için 1,2 kat (%95 GA: 1,013-1,379) daha düşük olarak saptandı. Sonuç: Solunum havası CO düzeyleri; bırakma başarısı, SİYİ ve Fagerström skorları ile anlamlı olarak ilişkilidir. Sigara kullanan ve kullanmayan bireyleri ayırt etmek, nikotin bağımlılığını değerlendirmek amacıyla kullanılabilir. Bırakma başarısı üzerine en etkili etken tedaviye uyumdur. Sonrasında önceki bırakma girişimi sayısı ve başlangıç CO düzeyi gelmektedir. Bu nedenle sigara bırakmak için başvuran tüm olgularda her denemenin önemli olduğu unutulmamalı ve tedaviye uyumu arttırmaya yönelik hasta-hekim işbirliğinde ortak stratejiler geliştirmelidir. Anahtar kelimeler: CO, karbonmonoksit, Fagerström, sigara bırakma, sigara kullanımı