Sorgulamaya dayalı öğretimin öğrencilerin sosyal bilgiler dersindeki başarısı üzerine etkisi

Bu araştırmanın amacı, sorgulamaya dayalı öğretim modelinin, sosyal bilgiler dersi öğretiminde öğrencilerin öğrenme süreçleri ve akademik başarıları üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Araştırma, açıklayıcı sıralı karma yöntem (explanatory sequential mixed-method design) deseni kullanılarak tasarlanmıştır. Çalışma, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Denizli ilinde bulunan bir ortaokulun 6. sınıf düzeyinde öğrenim gören toplam 71 öğrenci ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel aşamasında, sorgulamaya dayalı öğretimin akademik başarı üzerindeki etkisini belirlemek amacıyla kontrol gruplu son-test deneysel desen kullanılmıştır. Deney grubunda Sosyal Bilgiler dersi "Bilim, Teknoloji ve Toplum" öğrenme alanı sorgulamaya dayalı etkinliklerle işlenirken, kontrol grubunda ise mevcut öğretim programındaki yöntemlerle işlenmeye devam edilmiştir. Uygulama sürecinin sonunda her iki gruba da "Bilim, Teknoloji ve Toplum Başarı Testi" uygulanarak akademik başarıdaki farklılıklar ölçülmüştür. Nitel bulguları derinlemesine açıklamak ve öğrenme sürecine ilişkin detaylı veriler elde etmek amacıyla durum çalışması (case study) deseni benimsenmiştir. Bu kapsamda, deney grubundaki öğrencilerin öğrenme süreçlerini anlamak için yarı yapılandırılmış gözlem formu ile ders içi etkileşimler sistematik olarak kayıt altına alınmış ve ardından yarı yapılandırılmış görüşme formu ile öğrenci görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın veri analiz sürecinde, nicel verilerin çözümlenmesi için bağımsız örneklemler t-testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise betimsel analiz ve içerik analizi yöntemlerine başvurulmuştur. Çalışmanın geçerlik ve güvenirliğini artırmak amacıyla veri toplama araçları için uzman görüşüne başvurulmuş ve veri üçgenlemesi (gözlem, görüşme, başarı testi) yapılarak bulguların tutarlılığı sağlanmıştır. Araştırma sonuçları, nicel ve nitel bulguların birbiriyle uyum içinde olduğunu ve birbirini desteklediğini ortaya koymuştur. Bulgular bütüncül bir bakışla değerlendirildiğinde, sorgulamaya dayalı öğretim yaklaşımının, Sosyal Bilgiler derslerinde öğrencilerin hem üst düzey düşünme becerilerini geliştirdiği hem de akademik başarıyı olumlu yönde etkilediği, dolayısıyla etkili ve verimli bir pedagojik yaklaşım olduğu sonucuna varılmıştır. Elde edilen bu sonuçlar ışığında, uygulamaya ve ileri araştırmalara yönelik öneriler sunulmuştur.