Sosyal ağlar ve örgütsel güç mesafesi: Öğretim elemanları üzerine bir karma yöntem araştırması

Bu araştırmanın amacı, Türkiye'de bir devlet üniversitesi olan A Üniversitesinde görev yapan öğretim elemanlarının örgütsel güç mesafesi algısının, üniversitedeki iş arkadaşlarıyla kurdukları sosyal ağlarla karşılaştırılmasıdır. Karma yöntemle yürütülen araştırmanın nicel boyutunda araştırma evrenini, 2020-2021 eğitim öğretim yılında Türkiye'deki devlet üniversitelerinden biri olan A Üniversitesinde görev yapan 1848 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini 319 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Araştırmaya, 14 fakülte ve 16 yüksekokul/meslek yüksekokulu olmak üzere 30 akademik birimden 385 öğretim elemanı dahil edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda ise A Üniversitesinin B Fakültesinin C Anabilim Dalında görev yapan 34 öğretim elemanından 27'si çalışma grubunda yer almıştır. Araştırmada, Karma Yöntem Birleştirme Deseni (Yakınsayan Paralel Desen) kullanılmış olup; bu kapsamda, nicel ve nitel veri toplama ve analiz süreci eş zamanlı olarak gerçekleştirilerek veri analizi sonuçları bütünleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda sosyal ağ eğilimine ilişkin nicel verilerin toplanmasında, Cohen, Klein, Daly ve Finnigan (2011) tarafından geliştirilen, Er (2017) tarafından Türkçeye uyarlanan "Sosyal Ağ Eğilimleri Ölçeği" kullanılmıştır. Araştırmada, örgüt içerisindeki güç mesafesinin ölçülmesi amacıyla, Yorulmaz, Çolak, Altınkurt ve Yılmaz (2018) tarafından geliştirilen "Örgütsel Güç Mesafesi Ölçeği" tercih edilmiştir. Araştırmanın nitel boyutunda, araştırmacı tarafından geliştirilen "Örgütsel Güç Mesafesi Görüşme Formu" ve "Sosyal Ağ Analizi Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırmada nicel verilerin analizi SPSS 21 programı ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmada, katılımcıların genel sosyal ağ eğilimi ve genel örgütsel güç mesafesi algısı, akademik unvan değişkenine göre katılımcıların örgütsel güç mesafesi algısı ve sosyal ağ eğilimi, katılımcıların sosyal ağ eğilimi ile örgütsel güç mesafesi algısı arasında ilişki istatistiksel analizler aracılığıyla belirlenmiştir. Nitel verilerin analizinde ise katılımcıların örgütsel güç mesafesine ilişkin görüşleri MAXQDA 2022, sosyal ağ analizi verileri ise UCINET 6.0 programı ile analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına gelindiğinde; nicel boyutta öğretim elemanlarının genel sosyal ağ eğilimi düzeylerinin yüksek düzeyde olduğu, katılımcıların en fazla "bağlantı kurma isteği" algısına sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Öğretim elemanlarının genel örgütsel güç mesafesi algılarının orta düzeyde olduğu, katılımcıların en fazla "güce razı olma" algısına sahip olduğu saptanmıştır. Öğretim elemanlarının sosyal ağ eğilimlerinin akademik unvan değişkenine göre farklılık göstermediği, ancak örgütsel güç mesafesinin araştırma görevlilerinin lehine olmak üzere anlamlı şekilde farklılaştığı sonucuna ulaşılmıştır. Son olarak, öğretim elemanlarının genel sosyal ağ eğilimleri ile örgütsel güç mesafesi algısı arasında anlamlı bir ilişkinin olmadığı ortaya çıkmıştır. Araştırmanın nitel bölüm bulgularında ise, Örgütsel Güç Mesafesine ilişkin görüşlerden hareketle dört temaya ulaşılmıştır. Bunlar; gücü kabullenme, gücü araçsal kullanma, gücü meşrulaştırma ve güce razı olmadır. Katılımcıların en fazla gücü kabullenme, en az güce razı olma konusunda görüş bildirdikleri görülmüştür. Katılımcıların en fazla gücü kabullenmeye ilişkin görüş bildirmesi nicel bölüm verilerini destekler niteliktedir. Sosyal ağ analizinde ise katılımcıların mesleki ilişkiler ağının arkadaşlık ağından daha yoğun bir ağ yapısına sahip olduğu görülmüştür. Nitel boyutta, nicel boyutu doğrular şekilde, bireylerin bağlantı kurma isteğinin fazla olduğu saptanmıştır. Sosyal ağ yapısında nicel boyuttan farklı olarak profesörlerin ve araştırma görevlilerinin ağın merkezinde yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmada nicel ve nitel veri analizi sonuçlarının birçok noktada birbirini doğruladığı görülmekte olup karma yöntem araştırması kapsamında nicel ve nitel bölümün bulguları bütünleştirildiğinde iki temel sonuca ulaşılmıştır. Bunlar; (1) Öğretim elemanları üniversitedeki örgütsel güç mesafesini orta-yüksek düzeyde algılamaktadır. (2) Öğretim elemanlarının iş arkadaşlarıyla mesleki ilişkiler ve arkadaşlık ağı kurma eğilimi yüksektir. Yapılan bu çalışmanın alanyazına, yükseköğretim yönetimine ilişkin politika üreticilerine, üniversitenin üst yönetimine, akademisyenlere ve araştırmacılara katkı sağlaması beklenmektedir.