Sosyal bilgiler dersinde yerel toplum çalışmalarından yararlanma: Bir eylem araştırması

Sosyal Bilgiler, ?toplumsal gerçekle kanıtlamaya dayalı bağ kurma süreci ve bunun sonunda elde edilen dirik bilgiler? olarak tanımlanabilir. Bu bağlamda Sosyal Bilgiler dersiyle yaşamı bütünleştirmek, öğrenilenlerin gerçek yaşamda uygulanmasını sağlamak için öğrenme-öğretme sürecinde, toplumdan yararlanmak bir zorunluluk haline gelmektedir. Sosyal Bilgiler dersinde öğrenci yaşamın kendisiyle karşı karşıya gelmelidir. Öğrenciler yaşamda karşı karşıya kaldığı durum için çok yönlü alternatif çözümler üretmeli ve en iyi çözümü gerekçeleriyle ortaya koyabilmelidir. Sözü edilen bu gerekçelerden yola çıkılarak, Sosyal Bilgiler dersinde topluma ve yakın çevreye ilişkin konu ve çalışmalara yer verilmesinin Sosyal Bilgiler öğretiminin etkililiğini artırdığı söylenebilir. İyi bir planlama ile Sosyal Bilgiler programı ile ilişkilendirilen yerel toplum çalışmaları, öğrencilerin ilgisini çekebilir ve kalıcı öğrenmeler gerçekleştirilebilir. Bu bağlamda yaşamın kendisini yansıtan Sosyal Bilgiler dersinde öğretmenlerin yerel toplum çalışmalarından yararlanmaları gerekmektedir.Bu araştırmanın temel amacı, ilköğretim okullarındaki Sosyal Bilgiler dersinde uygulanacak olan yerel toplum çalışmalarının nasıl uygulanacağını belirlemeye çalışmaktır. Belirlenen bu temel amaca bağlı olarak, aşağıdaki sorulara yanıt aranacaktır:1. Yerel toplum çalışmalarıyla işlenen Sosyal Bilgiler dersinin uygulama sürecinde gerçekleştirilen;?yerel toplumda yer alan kurum ve kuruluşlardan yararlanma,?yerel toplumda yer alan kişilerden yararlanma,?internet ve kütüphane kaynaklarından yararlanma,?özel günler ve güncel olaylardan yararlanmaetkinlikleri ne şekilde düzenlenebilir?2. Yerel toplum çalışmaları öğrencilerin, yaşadıkları çevredeki sorunları belirlemelerine ve bu sorunlara çözüm bulma girişiminde bulunmalarına yardım etmekte midir?3. Öğrencilerin yerel toplum çalışmalarıyla işlenen Sosyal Bilgiler dersine ilişkin görüşleri nelerdir?4. Yerel toplum çalışmalarıyla işlenen Sosyal Bilgiler dersi, öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersine yönelik tutumlarında bir değişim oluşturmakta mıdır?Araştırmanın uygulaması 2008-2009 öğretim yılı bahar döneminde Eskişehir ili Alpu İlçesi merkezi Ertuğrulgazi İlköğretim Okulu'nda 5/A sınıfına devam eden öğrenciler ile gerçekleştirilmiştir. Öğretim boyutu 5/A sınıfında yer alan 13 öğrencinin tümü üzerinde uygulanmış; ancak, araştırmanın katılımcıları olarak üç odak öğrenci belirlenmiştir. Araştırmada yerel toplum çalışmaları 23/03/2009- 03/06/2009 tarihleri arasındaki Sosyal Bilgiler dersinde ?Toplum için Çalışanlar? ve ?Bir Ülke Bir Bayrak? ünitelerinde 11 hafta süre ile uygulanmıştır. Araştırmanın verileri kişisel bilgi formu, video kayıtları, yarı-yapılandırılmış görüşme, öğrenci günlükleri, araştırmacı günlüğü ve tutum ölçeği ile toplanmıştır. Araştırmanın verilerinden yarı yapılandırılmış görüşmeler, araştırmacı ve öğrenci günlükleri betimsel analiz yolu ile çözümlenmiş, video kayıtları ise makro ve mikro analizler yoluyla çözümlenmiştir.Araştırma bulguları araştırma sorularına bağlı kalınarak yorumlanmış, sonuç ve öneriler yazılmıştır. Araştırma bulgularına dayalı olarak belirlenen sonuçlar ve sonuçlar ışığında geliştirilen öneriler şu şekildedir:Yerel toplumda yer alan kurum ve kuruluşlardan yararlanma, yerel toplumda yer alan kişilerden yararlanma, internet ve kütüphane kaynaklarından yararlanma, özel günler ve güncel olaylardan yararlanma kapsamında etkinlikler geliştirilmeli, öğrencilerin yerel toplum çalışmalarına katılımı sistematik biçimde sağlanmalıdır. Yerel toplumda yer alan kurum ve kuruluşlardan yararlanmaya yönelik olarak alan gezileri düzenlenme ya da yerel yöneticileri, kurum ve kuruluşların yöneticilerini sınıfa davet etme gibi etkinlikler gerçekleştirilebilir. Öğretmenler öğrencilerin yerel toplumda yer alan kişilerden yararlanmalarını sağlamak için kaynak kişi davet etme, sözlü tarih, tarih sergisi düzenleme, ailelerle birlikte yapılacak etkinlikler düzenleme gibi çalışmalar gerçekleştirebilir. Öğrencilerin internetten ve kütüphanelerden yararlanmalarına yönelik etkinlikler geliştirilmelidir. Halk kütüphaneleri, okul ve sınıf kitaplıkları zenginleştirilmeli, bilişim teknolojileri sınıflarının donanım eksiklikleri giderilmelidir. Milli bayramlar, yerel kurtuluş günleri gibi özel günlerden yararlanılmalıdır. Öğrencilerin güncel olaylarla Sosyal Bilgiler dersi arasında bağ kurmalarına olanak sağlanmalıdır. Öğrenciler yaşadıkları çevrede sorun belirlemeleri ve çözmeleri için cesaretlendirilmelidir. Öğretmenin öğretim sürecindeki rolü rehberlik olmalıdır. Bunun yanı sıra öğretmenin öğretim sürecindeki rolü etkinlik öncesinde kaynak kişilerle iletişim kurma, çalışmanın amacına ilişkin kaynak kişileri bilgilendirme, öğrencilere rehberlik etme, öğrencileri cesaretlendirme biçiminde özetlenebilir.Bunun yanı sıra öğrencilere uygulanan ?Sosyal Bilgiler dersi tutum ölçeği? nden elde edilen verilere göre öğrencilerin tutumları yerel toplum çalışmalarıyla işlenen Sosyal Bilgiler dersi sonunda olumlu yönde değişmiştir.Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Yerel Toplum Çalışmaları, Eylem Araştırması