Sosyal bilgiler eğitiminin doğasına uygun tarih öğretimi

Sosyal Bilgiler dersleri eğitim sistemimizde içerik olarak yüz yılı aşkın bir süredir, isim olarak yaklaşık elli yıldır ve disiplinlerarası doğasına uygun olarak da on yılı aşkın bir süredir öğretilmektedir. Bu ders içerisinde sosyal bilim dallarından seçilen içerik pedagojik amaçlarla basitleştirilmekte ve sosyal bilgiler öğretiminin amaçları doğrultusunda genç nesillere öğretilmektedir. Bu süreçte sosyal bilgiler dersinin içeriğini oluşturan sosyal bilim dalları bu alanın doğası gereği çeşitli değişiklikler yaşamaktadır. Bu değişikliklerin neler olabileceğinin ortaya konulması, sosyal bilgilerin doğasına uygun bir öğretimin gerçekleştirilmesi açısından önem taşımaktadır. Bu yüksek lisans tezinde de benzer bir bakış açısından hareketle tarih disiplini ile sınırlı kalmak koşuluyla sosyal bilgilerin doğasına uygun bir öğretimin nasıl olması gerektiği ortaya konulmuştur. Daha kısa bir ifadeyle "Sosyal Bilgiler öğretiminin doğasına uygun bir tarih öğretiminin nasıl olabileceği" sorusuna cevap aranmaya çalışılmıştır. Sosyal Bilgiler eğitiminin doğasına uygun bir tarih öğretiminin nasıl yapılabileceğine ilişkin sosyal bilgiler eğitimcilerinin, sosyal bilgiler öğretmenlerinin, tarih eğitimcilerinin ve tarihçilerin görüşleri üzerinden yapılmış bir durum çalışmasıdır. Araştırmanın çalışma grubunu 2015-2016 yılları arasında Türkiye'nin muhtelif yerlerinde görev yapmakta olan Sosyal Bilgiler Eğitimcileri, Sosyal Bilgiler Öğretmenleri, Tarih Eğitimcileri ve Tarihçiler oluşturmaktadır. Çalışma kapsamında akademik unvanlarına göre 3 profesör doktor, 15 doçent doktor, 17 yardımcı doçent doktor, 12 araştırma görevlisi, 26 öğretmeninin görüşlerine başvurulmuştur. Nitel araştırma yöntemlerinden durum çalışması ile yürütülen araştırmada, veri toplama aracı olarak standartlaştırılmış açık uçlu görüşme tekniği kullanılmıştır. Çalışmada verilerin analizinde "amaç, içerik, eğitim durumları ve ölçme-değerlendirme" boyutlarının yer aldığı betimsel bir analiz gerçekleştirilmiştir. Ancak "amaç" boyutu içerisinde yeni bir yapı ortaya konulmuştur; bu yapının ortaya konulmasında veri analizi içerik analizine uygun olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda ortaya konulan en önemli bulgu Barr, Barth ve Shermis tarafından ABD'de yapılan bir çalışmada ortaya konulan 'Sosyal Bilgiler Öğretiminin Temel Yaklaşımları' olan "Vatandaşlık Aktarımı Olarak Sosyal Bilgiler Öğretimi, Sosyal Bilimler Olarak Sosyal Bilgiler Öğretimi ve Yansıtıcı İnceleme Alanı Olarak Sosyal Bilgiler Öğretimi" yapısına benzer bir örüntünün ortaya çıkmış olmasıdır. Bu çalışmada da Sosyal Bilgilerin doğasına uygun tarih öğretiminin boyutları olarak görülebilecek şu temalar ortaya çıkmıştır: "Geçmiş-Bugün-Gelecek Algısı Olarak Tarih Öğretimi, Kültürün Aktarımı Olarak Tarih Öğretimi, Bilgi Aktarımı Olarak Tarih Öğretimi, Tarih Okuryazarlığı Olarak Tarih Öğretimi, Resmi Tarih Anlayışı Olarak Tarih Öğretimi, Tarih Bilinci Olarak Tarih Öğretimi, Pedagojik Bir Araç Olarak Tarih Öğretimi, Vatandaşlık Eğitimi Olarak Tarih Öğretimi, Disiplinlerarası Bakış Olarak Tarih Öğretimi." Çalışmanın ikinci boyutunda sosyal bilgiler öğretiminde tarih öğretiminin içeriğine dair çeşitli kişiler, olaylar, mekânlar, dönemler ve temalar vurgulanmıştır. Fakat burada ortaya çıkan en önemli sonuç sosyal bilgiler derslerine tarih içeriğinin nelerden oluşması gerektiği değil bu içeriğin nasıl düzenlemesi gerektiğine yapılan vurgudur. Bu vurgulamalara detaylı bakıldığında; içeriğin yerelden/özelden genele, kronolojik, Türk tarihi merkezli, detaya girmeyen-yüzeysel, disiplinlerarası, beceri ve değere dayanan, genelden özele, tematik ve bütüncül bir yapıda düzenlemesi düşünceleri dile getirilmiştir. Sosyal Bilgiler derslerinde tarih öğretiminin eğitim durumlarının öncelikle özel öğretim yöntem ve tekniklerinin ve özel öğretim materyallerinin vurgulanması dikkat çekmektedir. Sosyal bilgiler doğası vurgulanırken tarih eğitiminin çağdaş yaklaşımlarının da yoğun olarak vurgulanması olumlu bir durum olarak değerlendirilmektedir. Diğer bir önemli sonuç da tek bir öğretim yöntem, teknik veya materyaline odaklanmak ziyade farklı yaklaşımları kullanmadan, yani çeşitlilikten söz edilmesidir. Çalışmanın son boyutu olan ölçme ve değerlendirme boyutunda ise geleneksel yaklaşımlarından çok süreç değerlendirme, performans değerlendirme, kanıta dayalı tarih soruları, proje görevleri, öğrenci ürün dosyası (portfolyo), gözlem ve görüşme, kavram haritası, araştırma ödevleri, dereceli puanlama anahtarı (rubrik), akran değerlendirme ve öz-değerlendirme gibi yenilikçi yaklaşımlardan söz edilmesi olumlu olarak görülebilir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Tarih Öğretimi, Sosyal Bilgilerin Doğası