Sosyal bilgiler öğretim programında yer alan coğrafya ile ilgili kavramların zihinde yapılanması

Sosyal bilgiler bireyin toplumsal varoluşuna yardımcı olmak amacıyla içerisinde sosyal bilim disiplinleri ve vatandaşlık bilgisi konularını barındıran ilkokul ve ortaokulda eğitimi verilen bir derstir. Sosyal bilgiler dersinin içerisinde barındırdığı önemli disiplinlerden biri de coğrafyadır. Coğrafya, insanın yaşadığı çevre ve bu çevrede gerçekleştirdiği tüm etkinliklerde ön planda yer alması nedeniyle sosyal bilgiler dersinin içinde barındırdığı sosyal bilim disiplinleri açısından da önem arz etmektedir. Çünkü diğer sosyal bilim dallarının ürettiği bilgi ve düşünceler kendilerine özgü coğrafi mekanlarda gerçekleşmektedir. Bu bağlamda tarih, sosyoloji, ekonomi gibi disiplinler coğrafi mekandan soyutlanamaz. Kısacası coğrafyasız sosyal bilimler olmaz. Coğrafyasız Sosyal Bilimler olmayacağı gibi Sosyal Bilgiler de olamaz. Sosyal bilgiler dersi içerisinde birçok sosyal bilimi barındırması nedeniyle kavram olarak zengin bir derstir. Bu nedenle sosyal bilgiler dersinde kavram öğretimi oldukça önem arz etmektedir. Bu bağlamda sosyal bilgiler dersini oluşturan önemli disiplinlerden biri olan coğrafya disiplinine ait konuların öğretilme sürecinde de kavram öğretimi oldukça önem arz etmektedir. Araştırma bu bağlamda sosyal bilgiler dersi öğretim programı içerisinde yer alan coğrafya disiplinine ait kavramların öğrencilerin zihinlerindeki algılarını ortaya koymak amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim öğretim yılı içinde Sakarya ve Konya illerinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı 2 resmi ortaokulda öğrenim gören 200 8.sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma desenlerinden mecaz yoluyla veri toplanmış ve veri toplama aracı olarak kelime ilişkilendirme testinden yararlanılmıştır. Kelime ilişkilendirme testi aracılığıyla coğrafya ve belirlenen 19 coğrafi kavrama (afet, beşeri ortam, bitki örtüsü, bölge, coğrafi konum, çevre, doğal kaynak, giyim, göç, hava durumu, hava olayı, iklim, kıta, küresel sorun, lejant, nüfus, ölçek, şehirleşme, yer)ilişkin öğrenci algıları incelenmiştir. Toplanan veriler betimsel analiz yöntemiyle analiz edilmiştir. Öğrencilerin her kavrama ait algılarını belirlemek amacıyla tablolar oluşturulmuş, kesme noktaları belirlenmiş ve öğrencilerin kavramlar ile ilgili ilişkilendirmeleri belirlenen kesme noktalarına göre gruplandırılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin; coğrafi kavramlar ile ilgili algılarının birbirinden farklılık gösterdiği, bazı coğrafi kavramlar ile ilgili algı düzeylerinin yüksek bazı kavramlar ile ilgili düşük olduğu ve öğrencilerin bazı kavram yanılgılarına sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır.