Sosyal bilgiler öğretiminde kadın bilim insanlarının sunumu: Toplumsal cinsiyet perspektifinden bir eylem araştırması

Bu araştırmanın amacı, 5. sınıf düzeyinde kadın bilim insanlarının görünür kılındığı bir dizi öğretim uygulamasının öğrencilerin bilim insanlarına bakış açılarını ne yönde etkilediğini toplumsal cinsiyet perspektifinden ortaya koymak ve bu yolla toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı bir sosyal bilgiler öğretimine katkıda bulunmaktır. Araştırma, nitel araştırma yaklaşımı içerisinde yer alan "eylem araştırması/aksiyon araştırma" desenine uygun olarak yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu; 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Samsun ili Terme ilçesinde bulunan bir devlet okulunda 5. sınıf düzeyinde öğrenim gören 67 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmacı, araştırma sürecinde öğretmen rolüyle araştırma sahasında bulunmuş ve araştırmayı yürütmüştür. Araştırmanın verilerini; araştırmacı notları, katılımcı gözlem, odak grup görüşmesi ve 6 haftalık uygulama sonucunda elde edilen öğrenci ürünleri oluşturmaktadır. Araştırma sürecinde elde edilen veriler içerik analizi ve betimsel analize tabi tutulmuştur. Araştırma sonunda sosyal bilgiler öğretiminde kadın bilim insanlarına en az erkek bilim insanları kadar yer verilen öğrenme-öğretme süreçlerinde öğrencilerin bilim insanı algısının kadın ve erkekleri içeren eşitlikçi bir yapıda şekillendiği, öğrencilerin alanlarında öncü çalışmalar yapmış kadın bilim insanlarının çalışmalarına ve başarılarına değer vererek onları takdir ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca bu araştırmada öğrencilerin bilim insanlarını-özellikle kadın bilim insanlarını- rol model aldıklarına işaret eden ifadelerine ulaşılmıştır. Bilim insanlarının- özellikle kadın bilim insanlarının- öğrencilerde sevgi, çalışkanlık, sabır, vatanseverlik ve kültürel mirasa duyarlılık gibi değerleri harekete geçirdiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu bulgular, öğretim sürecinde oldukça ihmal edilen ve çok az yer verilen kadın bilim insanlarının uygun yöntem, teknik ve etkinliklerle yeterli düzeyde sunumunun öğrencilerin bilim alanında kadınların varlığını, bilime katkılarını ve başarılarını fark etmelerine ve onlara değer vermelerine olanak tanıdığını, bilim bağlamında öğrencilerin imgeleminin kadın ve erkek her iki cinsiyetten bilim insanlarını kapsayacak şekilde eşitlikçi bir yapıda şekillendiğini, bu yolla toplumsal cinsiyet eşitliğine duyarlı bir öğretim sürecinin önemini ortaya koymuştur. Ders kitapları ve diğer öğretim materyallerinin eşitlikçi bir yaklaşımla kadın bilim insanlarına da en az erkekler kadar yer vermesi önerilmiştir.