Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeyleri ile çevreye yönelik tutumları arasındaki ilişkinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeyleri ile çevreye yönelik tutumları arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışma, nicel araştırma yaklaşımıyla ve ilişkisel tarama modeliyle yürütülmüştür. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024–2025 eğitim-öğretim yılında Samsun Ondokuz Mayıs Üniversitesi ve Amasya Üniversitesi'nde öğrenim gören 1., 2., 3. ve 4. sınıf düzeyindeki toplam 316 sosyal bilgiler öğretmen adayı oluşturmaktadır. Veriler "Ekolojik Vatandaşlık Ölçeği" ve "Yeni Çevresel Paradigma Ölçeği" aracılığıyla toplanmış; analizlerde tanımlayıcı istatistiklerin yanında bağımsız örneklem t-testi, ANOVA ve Pearson korelasyon analizleri kullanılmıştır. Bulgular, öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeylerinin orta düzeyde, çevresel tutumlarının ise çevre merkezci eğilimde olduğunu göstermiştir. Cinsiyet değişkenine göre anlamlı fark görülmezken, 4. sınıf öğrencilerinin ekolojik vatandaşlık düzeyleri alt sınıflara göre daha yüksek bulunmuştur. Kırsal bölgede yaşayan, çevre eğitimi alan, sivil toplum kuruluşu üyesi olan, çevre kampanyalarına katılan ve enerji tasarruflu cihaz kullanan adayların puanlarında anlamlı farklar saptanmıştır. Yeni Çevresel Paradigma (NEP) bulgularına göre adayların çevreye yönelik tutumları genel olarak yüksek düzeydedir. Katılımcıların çevre merkezci yaklaşımlarının güçlü, insan merkezci yaklaşımlarının ise daha zayıftır. Çevre kampanyalarına katılım ve su sorumluluğu hissi gösteren öğretmen adaylarının çevre merkezci tutumlarının daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Pearson korelasyon analizi sonuçları, ekolojik vatandaşlık genel puanı ile çevre merkezci yaklaşım (r=.231, p<.01) ve Yeni Çevresel Paradigma genel puanı (r=.124, p<.05) arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ancak insan merkezci yaklaşım ile ekolojik vatandaşlık arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır. Ekolojik vatandaşlığın alt boyutları olan katılım, sürdürülebilirlik, sorumluluk ve hak-adalet boyutları arasında ise güçlü pozitif ilişkiler gözlemlenmiştir. Sonuç olarak, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının ekolojik vatandaşlık düzeyleri ve çevresel tutumlarının olumlu yönde olduğu belirlenmiştir.