Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının mesleki becerilerinin gelişiminde ders imecesi modelinin etkisi: Bir eylem araştırması

Ders imecesi modeli; planlama, uygulama, gözlemleme, yansıtma ve yeniden planlama gibi adımların doğurduğu verilerin, bir grup eğitimci tarafından işbirliği içinde analiz edilmesi ve gerçek sınıf ortamında derslerin gözlemlenmesi olarak tanımlanmaktadır. İşbirlikli eylem araştırması olarak da değerlendirilen bu model, ortaya çıkış coğrafyası olan Japonya'da öğretmen eğitiminde oldukça köklü bir geçmişe sahiptir. Bu araştırmada da sosyal bilgiler öğretmen adaylarının mesleki becerilerinin gelişiminde ders imecesi modelinin etkisini incelemek amaçlanmıştır. Araştırmada, nitel yaklaşım benimsenerek eylem araştırması desenine başvurulmuştur. 2021-2022 eğitim-öğretim yılının bahar döneminde Niğde ili merkez ilçeye bağlı bir ortaokulda uygulanan bu modelde, katılımcı grubu; beş son sınıf sosyal bilgiler öğretmen adayı (uygulayıcılar), araştırmacı (kolaylaştırıcı, uzman, araştırmacı), danışman (araştırmacının tez danışmanı), uygulama okulu sosyal bilgiler öğretmeni (dış uzman) ve yedinci sınıf öğrencileri oluşturmuştur. Araştırma; derslerin gözlemlenmesi, bireysel ve ortak ders planı yazımı, planlanan araştırma derslerinin uygulayıcılar tarafından sunumu, derslerin değerlendirilmesi, yeni planlar için toplantıların yapılması ve sürecin sonundaki yansıtma oturumuyla (ilgili kamuoyu ile sonuçların paylaşılması) şekillenen sekiz haftalık bir süreyi yansıtmaktadır. Bu sürede veri toplama araçları olarak şunlar kullanılmıştır: ders planları, revize ders planı, ders gözlem formu, görüşme formları, toplantı gözlem formu ve katılımcı günlüğü. Bu araçlar, nitel ve nicel veri analizi tekniği kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırmanın sonunda, sosyal bilgiler öğretmen adaylarının mesleki becerilerinin gelişiminde ders imecesi modelinin etkisine yönelik olarak şu bulgulara ulaşılmıştır: Araştırmada öğretmen adaylarının, Ders imecesi modelini mesleki gelişimde başvurulabilir bir model olarak değerlendirdikleri görülmüştür. Araştırma derslerinin planlanması aşamasının, uygulayıcıları; planlama becerileri, konu alanı hâkimiyeti, alan bilgisi ve alan eğitimi bilgisi noktasında olumlu yönde etkilediği görülmüştür. Araştırmada, eksik olarak değerlendirilen mesleki bilginin öğreniminde ders imecesi modeli teşvik edici olarak nitelendirilmiştir. Dış uzman (uygulama okulu sosyal bilgiler öğretmeni) ve araştırmacı (kolaylaştırıcı, uzman), uygulayıcılar tarafından; yönlendirici, yardımcı, kolaylaştırıcı, rehber ve öğretici olarak nitelendirilmiştir. Araştırmada öğretmen adaylarının (uygulayıcılar), Öğretmenlik Uygulaması II dersinde ders imecesi modelinin yürütülebilirliği ve modelin derse olan katkısı hakkında hemfikir oldukları görülmüştür. Öğretmen adayları, modelin iletişim ve işbirliğini geliştirmesi durumunu, modele yönelik güçlü yön olarak belirtmiştir. Başarıyla uygulanabilmesi için modelin, uygulayıcılardan yetkinlik kazanmasını istemesi bulgusu araştırmada zayıf yön olarak değerlendirilirken, aynı öğrenci grubuna uygulanması da sınırlılık olarak ifade edilmiştir. Modeli aşamalı yapısından ötürü; piramit, tümdengelim, tümevarım, istasyon, halka, tren ve insanın yaşamda geçirdiği evreler gibi kavramlarla ilişkilendiren öğretmen adaylarının, mesleki yaşantılarında da ders imecesi uygulamalarını meslektaşları ile deneyimlemeyi düşündükleri görülmüştür. Araştırmanın bulguları ışığında da modelin yaygınlaştırılması, farklı branş, kademe ve derslerde çeşitli desenler aracılığıyla uygulanması ve öğretmen mesleki gelişimi ile hizmetiçi eğitim kapsamında kullanılması önerilmektedir.