Sosyal bilgiler öğretmenleri ve ortaokul öğrencilerinin açık uçlu sorulardan oluşan ortak sınav uygulaması deneyimlerinin incelenmesi

Araştırma amacı kapsamında, Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yayımlanan 2023 ölçme ve değerlendirme yönergesindeki değişikliklerden biri olan ortak yazılı sınavların uygulanırken açık uçlu soruların kullanılması ile ilgili sosyal bilgiler öğretmenleri ve ortaokul (5., 6. ve 7. sınıf) öğrencilerinin görüşlerini incelenmiştir. Bu doğrultuda, araştırmada öğretmenlerin açık uçlu sınavlara ilişkin düşünceleri, süreci nasıl değerlendirdiği, hangi kaynaklardan yararlandığı ve alınan bu karara dair görüşleri incelenmiştir. Öğrenciler açısından ise, açık uçlu ya da kısa cevaplı sınav formatına yönelik düşünceleri ve yeni sistemin kendileri üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Bu çalışmanın, eğitimde ölçme ve değerlendirme süreçlerine yönelik önemli veriler sunması ve gelecekte yapılacak düzenlemelere katkı sağlaması beklenmektedir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden biri olan fenomonoloji (olgu bilim) deseni ile gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın çalışma grubu belirlenirken amaçlı örneklem tekniklerinden ölçüt örneklem tercih edilmiştir. Veriler bilgisayar destekli nitel analiz programı olan MAXQODA 20 ile analiz edilmiştir. İçerik analizi yöntemi uygulanmış ve tematik bir süreç benimsenerek tümevarım süreci izlenmiştir. Araştırma sonuçları, öğretmenlerin bir kısmının açık uçlu soruların hazırlanması ve uygulanması konusunda kendilerini yeterli görürken, bir diğer kısmının ise yeterli hissetmediklerini ortaya koymuştur. Yeterli gören öğretmenler, deneyim, bireysel çaba ve çevrim içi platformlardan faydalanma gibi faktörlere vurgu yaparken, yetersiz gören öğretmenler ise deneyimsizlik, yeni bir uygulama olması ve hizmet içi eğitim ihtiyacını dile getirmiştir. Açık uçlu soruların puanlanması ve değerlendirilmesi sürecinde ise öğretmenler, cevap anahtarlarını ve rubrik temelli değerlendirme yöntemlerini esas almakta, öğrencilerin yorumlama becerilerini ve gayretlerini dikkate alarak değerlendirme yapmaktadır. Bununla birlikte, objektiflik sorunları, değerlendirme sürecinin uzunluğu ve standart dışı puanlama gibi zorlukların yaşandığı ifade edilmiştir. Açık uçlu sınavların hesap verilebilirliği açısından incelendiğinde, öğretmenlerin çoğunun cevap anahtarlarını sınav sonrası öğrencilerle paylaştıkları ve gerektiğinde öğrenci velileriyle bilgi paylaşımı yaptıkları görülmektedir. Öğrencilerin açık uçlu sınavlara yönelik bakış açıları farklılık göstermektedir. Bazı öğrenciler, açık uçlu sınavların daha fazla çalışma gerektirdiğini ve bilgiyi ölçmede daha etkili olduğunu düşünürken, bazı öğrenciler bu sınavların LGS (Liseye Geçiş Sınavı) ile uyumsuz olduğu, ezberci bir sistem içerdiği ve önceki sınavlara göre daha zorlayıcı olduğu yönünde görüş bildirmiştir. Öğrencilerin büyük bir çoğunluğu hem çoktan seçmeli hem de açık uçlu soruların bir arada bulunduğu hibrit sınav modelinin daha uygun olacağını belirtmiştir.